Materiały szkoleniowe dla szkolenia okresowego BHP online dla pracodawców

Zawartość kursu

Szczegóły: / 1 Czas 15 minutes

Identyfikacja, analiza i ocena zagrożeń czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, uciążliwymi i niebezpiecznymi oraz ocena ryzyka związanego z tymi zagrożeniami. Kopiuj

Według artykułu 220 Kodeksu Pracy:

  • 1. Niedopuszczalne jest stosowanie materiałów i procesów technologicznych bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych.

Z kolei w artykule 227 Kodeksu Pracy jest mowa, iż:

  • 1. Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności:

1) utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników;

2) przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.

 

Czynniki niebezpieczne i szkodliwe w środowisku pracy

Definicje czynnika niebezpiecznego i szkodliwego zostały zawarte w Polskiej Normie

PN-80/Z-08052 „Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy”.

Czynnik niebezpieczny – to występujący w procesie pracy czynnik, którego oddziaływanie na pracującego prowadzi lub może prowadzić do urazu.

Czynnik szkodliwy – to występujący w procesie pracy czynnik, którego oddziaływanie na pracującego prowadzi lub może prowadzić do schorzenia.

Czynnikiem uciążliwym nazywamy czynnik, którego oddziaływanie na pracującego może spowodować złe samopoczucie lub nadmierne zmęczenie, nie wywołując jednak trwałego pogorszenia stanu zdrowia pracownika.

W zależności od charakteru działania niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące               w procesie pracy dzieli się na cztery główne grupy:

– fizyczne

– chemiczne

– biologiczne

– psychofizyczne

 

Fizyczne niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy

  1. oświetlenie (natężenie, luminancja, olśnienie, kontrast, tętnienie strumienia),
  2. temperatura powietrza,
  3. wilgotność powietrza,
  4. ruch powietrza,
  5. jonizacja powietrza
  6. promieniowanie jonizujące
  7. ciśnienie
  8. pole elektrostatyczne
  9. napięcie w obwodzie elektrycznym
  10. elektryczność statyczna
  11. poruszające się maszyny i mechanizmy,
  12. przemieszczające się wyroby, półwyroby i materiały,
  13. ruchome elementy urządzeń technicznych,
  14. naruszenie konstrukcji
  15. ostrza i ostre krawędzie, wystające elementy, chropowatość i szerokość wyrobów, urządzeń,
  16. powierzchnie, na których możliwy jest upadek
  17. temperatura powierzchni wyposażenia technicznego i materiałów
  18. położenie stanowiska pracy w stosunku do powierzchni ziemi lub podłogi i pomieszczenia
  19. obrywanie się mas i brył, tąpnięcia
  20. hałas (w tym ultra- i infradźwiękowy
  21. pyły przemysłowe, aerozole stałe i ciekłe,
  22. promieniowanie laserowe
  23. promieniowanie nadfioletowe
  24. promieniowanie podczerwone
  25. nieważkość
  26.  wibracje

Podział chemicznych niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w procesie pracy:

  • Rodzaj działania na organizm:
  1. toksyczne,
  2. drażniące,
  3. uczulające,
  4. rakotwórcze,
  5. mutagenne,
  6. upośledzające funkcje rozrodcze;
  • Sposób wchłaniania do organizmu:

Wdychanie przez drogi oddechowe

– Wchłanianie przez skórę błony śluzowe

– Przez przewód pokarmowy

W procesie pracy występują również czynniki niebezpieczne i szkodliwe biologicznie

W procesie pracy występują również czynniki niebezpieczne i szkodliwe biologicznie.

  • Mikroorganizmy (bakterie, wirusy, riketsje, grzyby, pierwotniaki) i wytwarzane przez nie substancje (toksyny, alergeny).
  • Makroorganizmy (rośliny, zwierzęta)

Drobnoustroje (priony, wirusy, bakterie) – płyny ustrojowe człowieka, gleba, woda, ścieki, odpadki, nawóz, ściółka, oleje, drewno, pył, powietrze

Pasożyty (pierwotniaki, robaki) – gleba, woda

Grzyby pleśniowe – powierzchnia roślin, gleba, ściółka, składowane surowce roślinne                i zwierzęce, wilgotne materiały i ściany budynków

Większe organizmy (rośliny, owady, pajęczaki, zwierzęta kręgowe) – lasy, łąki, pola uprawne, ogrody, sady, magazyny, pomieszczenia do hodowli zwierząt).

Czynniki psychofizyczne występujące w procesie pracy dzielimy:

  1. Obciążenie fizyczne
  • statyczne,
  1. Obciążenie nerwowo-psychiczne
  • obciążenie umysłu,
  • niedociążenie lub przeciążenie percepcyjne,

obciążenie emocjonalne.

Występowanie niebezpiecznych i szkodliwych czynników w środowisku pracy wiąże się:

  • ze stosowaniem szkodliwych dla człowieka technologii, surowców, półproduktów, produktów i innych materiałów stosowanych w procesach technologicznych, maszyn i urządzeń stwarzających zagrożenie czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi,
  • z niewłaściwym transportem surowców, półproduktów, produktów i odpadów produkcyjnych powodujących zagrożenia chemiczne, fizyczne i biologiczne,
  • ze stosowaniem nieodpowiednich kubatur budynków,
  • z niestosowaniem środków ochrony przed przenikaniem emitowanych czynników,
  • z niewłaściwymi opakowaniami,
  • z niewłaściwym magazynowaniem.

Ocena narażenia na czynniki szkodliwe polega na wykonaniu pomiarów danego czynnika i porównaniu z wartościami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń                           i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy

Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) – wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w Kodeksie pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń.

Najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (NDSCh) – wartość średnia stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina.

Najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe (NDSP) – wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie.

Najwyższe dopuszczalne natężenie (NDN) fizycznego czynnika szkodliwego dla zdrowia – jest to wartość średnia natężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w Kodeksie pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń.

Badanie i pomiary czynników szkodliwych

Na podstawie art. 227 § 2 Kodeksu pracy zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które określa:

  • tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy;
  • przypadki, w których jest konieczne prowadzenie pomiarów ciągłych;
  • wymagania, jakie powinny spełniać laboratoria wykonujące badania i pomiary;
  • sposób rejestrowania i przechowywania wyników badań i pomiarów oraz wzory dokumentów i sposób udostępniania wyników badań i pomiarów pracownikom.

Obowiązki pracodawcy:

  1. Wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników, ze szczególnym uwzględnieniem:
  • rodzaju tych czynników oraz ich właściwości;
  • procesów technologicznych i ich parametrów;
  • wyposażenia technicznego, w tym maszyn, urządzeń, instalacji i narzędzi, które mogą być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem wyników pomiarów tej emisji dostarczanych przez producentów;
  • środków ochrony zbiorowej i danych dotyczących ich użytkowania;
  • organizacji pracy i sposobu wykonywania pracy;
  • rzeczywistego czasu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy;
  1. Konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy, działania dotyczące:
  • rozpoznania i typowania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy,
  • wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy;
  1. Zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności zakładu.

Badania i pomiary czynników szkodliwych

Badania i pomiary chemicznych i fizycznych czynników szkodliwych dla zdrowia                          w środowisku pracy wykonuje się każdorazowo, jeżeli:

  • nastąpiły zmiany w wyposażeniu technicznym – czyli każdorazowo po wymianie maszyn i urządzeń, modernizacji linii produkcyjnych czy zmianach w rozmieszczeniu gniazd maszynowych, gdyż takie działania mogą mieć istotny wpływ na wzrost NDS czy NDN czynnika, np. wzrost NDN hałasu możemy odnotować wtedy, gdy umieścimy dodatkowe centrum obróbcze między już istniejącymi stanowiskami pracy, na których generowany jest hałas (nastąpi wzrost poziomu oddziaływania NDN hałasu na pracownika, ale też na pracowników świadczących pracę na stanowiskach sąsiadujących);
  • jeżeli wprowadzono zmiany w procesie technologicznym – np. zmieniono rodzaj stosowanej farby z bazującej na rozpuszczalnikach organicznych na farbę wodną lub nastąpi zmiana w trakcie procesu obróbki, np. obróbki drewna, drewno miękkie zastąpimy drewnem twardym, takim jak dąb czy buk – generuje to obowiązek ponownego dokonania badań i pomiarów czynników;
  • każdorazowo, jeśli nastąpiły zmiany w warunkach wykonywania pracy, które mogły mieć wpływ na zmianę poziomu emisji, poziomu narażenia albo wystąpiły okoliczności, które uzasadniają ich ponowne wykonanie (np. awaria maszyny, wymiana uszkodzonych części na części nieoryginalne generujące hałas o większym natężeniu).

Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy wykonują laboratoria akredytowane zgodnie z przepisami o badaniach i certyfikacji

W przypadku braku laboratoriów akredytowanych pomiary wykonują:

  • laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutów badawczych, które prowadzą badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i mają wdrożony system zapewnienia jakości lub
  • laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej i Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji – jeżeli mają wdrożony system zapewnienia jakości lub
  • laboratoria prowadzone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne, które uzyskały certyfikat kompetencji w zakresie wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności, dysponujące aparaturą do badań i pomiarów tych czynników, która podlega udokumentowanemu nadzorowi metrologicznemu obejmującemu okresowe wzorcowania lub sprawdzania i konserwację.

Częstotliwości badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia

W przypadku występowania szkodliwego dla zdrowia czynnika chemicznego lub pyłu, z wyjątkiem czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, badania i pomiary wykonuje się:

  • co najmniej raz na dwa lata – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,1 do 0,5 wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia NDS,
  • co najmniej raz w roku – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,5 wartości NDS.

W przypadku występowania szkodliwego dla zdrowia czynnika chemicznego, dla którego została ustalona wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia pułapowego (NDSP), pracodawca wykonuje we własnym zakresie pomiary ciągłe stężenia tego czynnika za pomocą urządzeń lub z uwzględnieniem procedur spełniających wymagania określone w Polskiej Normie.

Pyły i azbest

W przypadku narażenia na pył zawierający azbest badania i pomiary wykonuje się co najmniej raz na 3 miesiące. Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów nie przekroczyły 0,5 wartości NDS, częstotliwość ta może być zmniejszona, a pomiary mogą być wykonywane nie rzadziej niż raz na 6-mcy.

Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów, wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat, a w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym – co najmniej sześciu miesięcy nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań                           i pomiarów.

W przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym badania i pomiary wykonuje się:

  • co najmniej raz na 6 miesięcy – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w przedziale 0,1 do 0,5 wartości NDS,
  • co najmniej raz na 3 miesiące – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS.

Promieniowanie optyczne nielaserowe

Badania i pomiary promieniowania optycznego nielaserowego wykonuje się, jeżeli są eksploatowane źródła tego promieniowania inne niż źródła światła służące do oświetlania pomieszczeń lub stanowisk pracy, stosowane w przeznaczonych dla nich oprawach oświetleniowych oraz w odpowiedniej odległości od eksponowanych części ciała.

Badania i pomiary promieniowania optycznego nielaserowego wykonuje się:

  • co najmniej raz na dwa lata – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,4 do 0,7 wartości maksymalnej dopuszczalnej ekspozycji (MDE), określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zwanej dalej „MDE”;
  • co najmniej raz w roku – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,7 wartości MDE.

Promieniowanie laserowe

Badania i pomiary promieniowania laserowego wykonuje się, jeżeli eksploatowane są źródła tego promieniowania inne niż:

  • lasery, zaliczone zgodnie z Polską Normą do klasy 1, 1M, 2, 2M lub 3R, które pracują w warunkach określonych przez producenta urządzenia lub
  • lasery, zaliczone zgodnie z Polską Normą, do klasy 3B lub 4, do których zostały zastosowane środki ochrony zbiorowej pozwalające na zaklasyfikowanie urządzenia do klasy 1.

Badania i pomiary promieniowania laserowego wykonuje się:

  • co najmniej raz na dwa lata – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,4 do 0,8 wartości MDE,
  • co najmniej raz w roku – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,8 wartości MDE.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów promieniowania optycznego nielaserowego albo laserowego, o których mowa powyżej, wykonanych w odstępie dwóch lat, poziom ekspozycji nie przekraczał 0,4 wartości MDE, pracodawca może odstąpić od wykonywania pomiarów.

Promieniowanie elektromagnetyczne

Badania i pomiary pól lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości z zakresu 0 Hz-300 GHz wykonuje się w przypadku występowania w miejscach wykonywania pracy stref ochronnych:

  • co najmniej raz na dwa lata – jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie tylko strefy pośredniej,
  • co najmniej raz w roku – jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie również strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i strefy niebezpiecznej.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów pól lub promieniowania elekromagnetycznego, wykonanych w odstępie dwóch lat, nie stwierdzono występowania stref ochronnych w miejscach wykonywania pracy, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Badania i pomiary mikroklimatu oraz hałasu i drgań

W przypadku występowania mikroklimatu zimnego albo gorącego badania
i pomiary wskaźników mikroklimatu wykonuje się raz w roku.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań wartości wskaźników mikroklimatu nie przekraczały wartości dopuszczalnych dla 8 godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy, pracodawca może wykonywać je raz na dwa lata.

Pomiary hałasu i drgań mechanicznych wykonuje się:

  • co najmniej raz na 2 lata, jeżeli wynik pomiaru zawarty był w przedziale od 0,2 do 0,5 wartości NDN,
  • co najmniej raz w roku, jeżeli wynik pomiaru osiągnął wartość powyżej 0,5 wartości NDN.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów drgań mechanicznych, wykonanych     w odstępie dwóch lat, natężenie czynnika nie przekraczało 0,2 wartości NDN, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Pracodawca ma obowiązek:

  • przechowywania wyników badań i pomiarów przez okres 3 lat, licząc od daty ich wykonania,
  • informowania pracowników narażonych na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy o aktualnych wynikach badań i pomiarów oraz
  • udostępnienia pracownikom wyników, a także wyjaśnienia ich znaczenia,
  • prowadzić na bieżąco rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na stanowisku pracy,
  • wpisać wyniki badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia do karty badań i pomiarów, a w przypadku likwidacji zakładu pracy – karty i rejestr pracodawca przekazuje państwowemu inspektorowi sanitarnemu. Pracodawca lub państwowy inspektor sanitarny przechowują rejestr oraz karty przez okres 40 lat, licząc od daty ostatniego wpisu.

Wyniki badań i pomiarów wpisane do rejestru i karty są niezwłocznie udostępniane pracownikowi, byłemu pracownikowi, ich przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi, na ich pisemne żądanie.

Osoby wskazane powyżej mogą wystąpić do pracodawcy lub podmiotu przechowującego rejestr oraz karty o sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii zawartych w nich wyników badań i pomiarów. 

Ocena ryzyka związanego z tymi zagrożeniami 

Zgodnie z definicją określoną w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej                 z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przez ryzyko zawodowe należy rozumieć prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niepożądanych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Prawodawca zgodnie z Kodeksem pracy ma obowiązek dokonania oceny ryzyka zawodowego występującego na  stanowiskach pracy w jego zakładzie, jest również zobowiązany poinformować każdego z pracowników  o poziomie tego ryzyka na stanowisku oraz wskazania na środki ograniczające poziom zagrożeń występujących w zakładzie.

Ocena ryzyka zawodowego ma na celu przeprowadzenie szczegółowej analizy procesu pracy, która pozwoli na wykrycie zagrożeń. Służy to rozpoznaniu istniejących niebezpieczeństw, ich analizę a przede wszystkim wprowadzenie środków poprawiających warunki pracy i ograniczających szkodliwy wpływ procesu pracy na pracownika. Wiąże się to  bezpośrednio z poprawą środowiska pracy i zmniejszeniem kosztów. Istnieje bowiem ścisła zależność pomiędzy właściwymi warunkami pracy,                                a wydajnością pracy i końcowym wynikiem finansowym firmy poprzez ograniczenie liczby dni absencji, spowodowanych złymi warunkami pracy oraz wypadkami przy pracy. Ustawodawca wprowadzając poszczególne  przepisy w zakresie oceny ryzyka zawodowego chce zmusić pracodawców do podjęcia wysiłków zmierzających do poprawy warunków pracy. Ponadto                     z przyczyn społecznych niezmiernie istotne jest dokumentowanie ryzyka zawodowego występującego w poszczególnych zakładach, liczby wypadów przy pracy i chorób zawodowych.  W tym celu nałożono na każdego pracodawcę  obowiązek ścisłego dokumentowania wszystkich zagrożeń, wypadków i chorób zawodowych oraz prowadzenie                 w tym zakresie odpowiedniej dokumentacji.

Regulamin pracy powinien ustalać obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą.

Przepisy prawa pracy związane z oceną ryzyka zawodowego

  • Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( 10 ust. 4) Państwowa Inspekcja Pracy może podejmować działania w zakresie prowadzenia badań i pomiarów oraz analizowania zagrożeń powodowanych przez czynniki szkodliwe  i uciążliwe w środowisku pracy.

Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania wykonania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod, rodzaju lub częstotliwości wykonania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy

Regulamin pracy powinien ustalać obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą.

Pracodawca jest obowiązany przekazywać pracownikom informacje o:

  • zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników,
  • działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń.

W razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców, pracodawcy ci mają obowiązek informować siebie nawzajem oraz pracowników lub ich przedstawicieli o działaniach w zakresie zapobiegania zagrożeniom zawodowym występującym podczas wykonywanych przez nich prac.

Ustalenie stopnia szkodliwości materiałów

W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca:

  • zastępuje te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia,
  • lub stosuje inne dostępne środki ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Narażenie na czynniki rakotwórcze lub mutagenne

W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca:

  • stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie,
  • a jeżeli jest to niemożliwe – ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki,
  • prowadzi rejestr prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych oraz rejestr pracowników zatrudnionych przy takich pracach

Ochrona przed promieniowaniem jonizującym

Dawka promieniowania jonizującego pochodzącego ze źródeł naturalnych, otrzymywana przez pracownika przy pracy w warunkach narażenia na to promieniowanie, nie może przekraczać dawek granicznych określonych w odrębnych przepisach dla sztucznych źródeł promieniowania jonizującego.

Ocena ryzyka zawodowego

Pracodawca:

  • ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane
    z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko,
  • informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się
    z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

UWAGA: Zapoznanie się z oceną ryzyka zawodowego pozwala pracownikowi na uzyskanie informacji
o występujących zagrożeniach, możliwych wypadkach
i chorobach związanych z pracą oraz o sposobach ochrony przed tymi zagrożeniami.

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

Ryzyko zawodowe – prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Zagrożenie – stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę.

Rodzaje zagrożeń:

  • wynikające ze środowiska pracy określonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi,
  • wynikające ze sposobu wykonywania pracy.

Identyfikacja zagrożeń

W toku identyfikacji zagrożeń należy wskazać warunki środowiska pracy, które mogą powodować niebezpieczeństwo dla zdrowia pracowników wykonujących konkretne zadania.

Należy zwrócić uwagę na wszystkie zadania, jakie wykonuje pracownik, a nie ograniczać się do „stanowiska pracy” – często pojmowanego tylko jako jedno miejsce w zakładzie pracy. Pracownik, który w celu wykonania powierzonego zadania musi przejść np. do magazynu po półprodukty, też może być narażony na niebezpieczeństwo.

Etap ten powinien dać odpowiedź na pytania:

  • czy przy analizowanych pracach występują czynniki: szkodliwe, niebezpieczne (do których zaliczymy czynniki chemiczne, biologiczne oraz fizyczne) i/lub uciążliwe (głównie wynikające ze sposobu wykonywania pracy, choć nie tylko – np. oświetlenie) mogące stanowić zagrożenie,
  • kto jest narażony na oddziaływanie tych czynników.

Informacje o zagrożeniach można pozyskiwać np. przez analizę dokumentacji:

list kontrolnych opracowanych na podstawie przepisów BHP oraz Polskich Norm;

– DTR oraz danych technicznych o stosowanych na stanowisku maszynach i urządzeniach   (w celu porównania z tym, co faktycznie występuje na stanowisku pracy);

– instrukcji stanowiskowych;

– wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych (np. pyły, hałas), a także uciążliwych (np. oświetlenie, wydatek energetyczny);

– kart charakterystyki substancji chemicznych;

– dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy, chorób zawodowych.

Szacowanie ryzyka zawodowego

Do oceny (szacowania) ryzyka zawodowego wykorzystuje się różne metody. Jedna z najprostszych przewiduje oszacowanie ryzyka za pomocą dwóch parametrów:

prawdopodobieństwa wystąpienia wypadku lub choroby:

  • mało prawdopodobne: nie powinny się zdarzyć,
  • prawdopodobne: mogą się zdarzyć, ale rzadko,
  • wysoce prawdopodobne: mogą zdarzyć się wielokrotnie;

ciężkości następstwa (strat):

  • mała, np. drobny uraz,
  • średnia: uraz lub choroba, powodująca krótki okres absencji,

ciężka: uraz lub choroba powodujące ciężkie dolegliwości lub śmierć.

Przykład

praca na stanowisku dekarza, przykładowe zagrożenie: upadek z wysokości.

Dokonano następującego oszacowania:

  • prawdopodobieństwo upadku z wysokości: średnie,
  • strata: duża.

Wynik oszacowania: ryzyko „duże”.

W związku z oszacowaniem ryzyka jako duże pracodawca musi podjąć działania zmierzające do ograniczenia ryzyka, np. przez wyposażenie w sprzęt chroniący przed upadkiem                                  z wysokości, stały nadzór nad pracami, szkolenia pracowników, stałą kontrolę sprzętu itp.

Szczegółowy sposób oszacowania ryzyka zawodowego, z wykorzystaniem m.in. skali trójstopniowej, przewiduje Polska Norma.

Dobór metody oceny ryzyka zawodowego należy do pracodawcy.

Wybrana metoda powinna być dostosowana do warunków występujących w zakładzie pracy. Im poważniejsze zagrożenia, tym metoda powinna być dokładniejsza.

Procesy pracy – obowiązki pracodawcy

Pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy,      w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie                                 i szkolenie pracowników.

Obowiązek ten powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez:

  • zapobieganie zagrożeniom;
  • przeprowadzanie oceny ryzyka związanego z zagrożeniami, które nie mogą być wyeliminowane;
  • likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstawania;
  • dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości pracownika, w szczególności przez odpowiednie projektowanie i organizowanie stanowisk pracy, dobór maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy – z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie, oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie pracowników;
  • stosowanie nowych rozwiązań technicznych;
  • zastępowanie niebezpiecznych procesów technologicznych, urządzeń, substancji i innych materiałów – bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi;
  • nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej;
  • instruowanie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy:

  • doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy,
  • stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy.

Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.

Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:

  • zapewniać zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;
  • być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.

 

Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych.

Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

  • opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
  1. a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
  2. b) wykonywanych zadań,
  3. c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
  4. d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
  5. e) osób pracujących na tym stanowisku;
  • wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejsza
  • datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.

 

Zebranie informacji potrzebnych do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego

  • Jakie są w przedsiębiorstwie stanowiska pracy?
  • Jakie osoby pracują na tych stanowiskach? (ze szczególnym uwzględnieniem takich pracowników jak młodociani, osoby niepełnosprawne, kobiety w ciąży, podwykonawcy, pracownicy zatrudnieni poza siedzibą przedsiębiorstwa),
  • Jakie wykorzystuje się na stanowiskach pracy maszyny, narzędzia i materiały?
  • Na jakie zagrożenia wskazują instrukcje obsługi użytkowanych maszyn i urządzeń?
  • Jakie zadania (operacje technologiczne) wykonują pracownicy?
  • Jakie czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe występują na stanowiskach pracy?
  • Jakie stosowane są na stanowiskach pracy środki ochrony zbiorowej i indywidualnej?
  • Jakie są wyniki pomiarów czynników szkodliwych (o ile były przeprowadzane) i co wynika z dotychczasowej dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy (jeśli do takich doszło) i chorób zawodowych?
  • Jakie są już zidentyfikowane zagrożenia i możliwe skutki ich wystąpienia?
  • Jakie są przepisy prawne i normy dotyczące występujących w przedsiębiorstwie stanowisk pracy?

 

Informowanie o zagrożeniach występujących przy pracy

Przy pracach stwarzających zagrożenia, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania ludźmi wykonującymi te prace powinny być stosowane sygnały bezpieczeństwa – ręczne lub komunikaty słowne.

Pracodawca informuje pracowników o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazuje informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania.

Zmiany w procesie technologicznym, zmiany konstrukcyjne urządzeń technicznych oraz zmiany w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być poprzedzone oceną pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawcę.

 

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych określa kluczowe pojęcia:

Zagrożenie czynnikiem chemicznym – oznacza swoistą właściwość czynnika chemicznego mogącą potencjalnie spowodować szkodę.

Ryzyko zawodowe stwarzane przez czynnik chemiczny – to prawdopodobieństwo (możliwość) wystąpienia potencjalnej szkody zdrowotnej w warunkach stosowania czynnika chemicznego lub narażenia na czynnik chemiczny w miejscu pracy.

Praca z udziałem czynnika chemicznego – oznacza każdą pracę, w której stosuje się lub zamierza się stosować czynnik chemiczny, w jakimkolwiek procesie, łącznie z jego wytwarzaniem, wszelkimi manipulacjami, przechowywaniem, transportem oraz usuwaniem w postaci odpadów i procesami przeróbki odpadów, a także wszelką działalność, która wynika z takiej pracy.

Narażenie zawodowe na czynnik chemiczny – to proces oddziaływania na organizm pracownika czynnika chemicznego występującego na jego stanowisku pracy.

Pracodawca jest obowiązany do:

  • ustalenia, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie oraz
  • do dokonania i udokumentowania oceny ryzyka zawodowego stwarzanego przez czynnik chemiczny.

 W ocenie ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany uwzględnić:

1) niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego;

2) otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia czynnikiem chemicznym oraz zaleceń jego bezpiecznego stosowania, w szczególności zawarte w karcie charakterystyki,                   o których mowa w odrębnych przepisach;

3) rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;

4) wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;

5) wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;

6) efekty działań zapobiegawczych;

7) wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;

8) warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.

Pracodawca jest obowiązany do uzyskania dodatkowej informacji od dostawcy czynnika chemicznego lub z innych dostępnych mu źródeł, jeżeli jest to niezbędne – w celu dokonania oceny ryzyka zawodowego.

W przypadku gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie.

Ocena ryzyka zawodowego musi zawierać ocenę także tych rodzajów prac, w czasie których może wystąpić istotny wzrost narażenia, w szczególności:

podczas remontów i napraw urządzeń,

w wyniku innych działań, które mogą mieć szkodliwy wpływ na bezpieczeństwo lub zdrowie pracowników, także w tych przypadkach, gdy podjęto wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.

Ocenę ryzyka zawodowego sporządza się w formie pisemnej.

Ocenę ryzyka zawodowego pracodawca udostępnia lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Praca z czynnikami chemicznymi

W przypadku rozpoczęcia przez pracodawcę nowej działalności z zastosowaniem czynnika chemicznego prace można rozpocząć po:

  • ustaleniu, czy w środowisku pracy będzie występował czynnik lub czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie,
  • dokonaniu oceny ryzyka zawodowego wynikającego z obecności tego czynnika i podjęciu niezbędnych działań zapobiegawczych.

Ryzyko zawodowe wynikające z pracy z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie należy eliminować lub ograniczać do minimum zgodnie z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, a w szczególności przez:

  • właściwe zaprojektowanie i organizację pracy w miejscu pracy,
  • dostarczenie odpowiedniego wyposażenia dla prac z czynnikami chemicznymi oraz stosowanie procedur utrzymania ruchu, które zapewniają ochronę zdrowia i bezpieczeństwo pracowników w miejscu pracy
  • zmniejszanie do minimum liczby pracowników narażonych lub którzy mogą być narażeni na czynniki chemiczne w miejscu pracy,
  • zmniejszanie do minimum czasu i poziomu narażenia na czynnik chemiczny,
  • odpowiednią higienę miejsca pracy,
  • zmniejszanie do minimum ilości czynnika chemicznego wymaganego w procesie pracy,
  • stosowanie właściwych procedur pracy, w tym procedur lub instrukcji bezpiecznego obchodzenia się z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie i odpadami zawierającymi taki czynnik oraz procedur ich przechowywania i transportu w miejscu pracy,
  • właściwe stosowanie urządzeń i sprzętu w pracach z czynnikiem chemicznym, zapewniające bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników.

W przypadku gdy rodzaj prowadzonej przez pracodawcę działalności na to pozwala, preferowanym działaniem, podejmowanym w celu wyeliminowania lub ograniczenia ryzyka, powinno być unikanie stosowania czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie, przez zastąpienie go czynnikiem chemicznym lub procesem, który                           w warunkach jego stosowania nie stwarza zagrożenia lub stwarza mniejsze zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

  • W przypadkach, w których charakter prowadzonej przez pracodawcę działalności nie pozwala na podjęcie działań, o których mowa powyżej, pracodawca jest obowiązany do ograniczenia ryzyka do minimum przez zastosowanie środków oraz działań ochronnych i zapobiegawczych, odpowiednich do wyników oceny ryzyka zawodowego.

Eliminacja ryzyka zawodowego

W takich przypadkach działania i środki służące wyeliminowaniu ryzyka zawodowego lub jego ograniczeniu do minimum podejmuje się w następującej kolejności poprzez:

  • wyeliminowanie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego przez właściwe projektowanie procesów pracy i kontrolę techniczną oraz stosowanie odpowiedniego wyposażenia i materiałów,
  • ograniczenie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego przez właściwe projektowanie i właściwą organizację procesów pracy, stosowanie odpowiedniego wyposażenia i materiałów oraz systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych oraz ustalenie sposobów rejestracji nieprawidłowości i metod ich usuwania,
  • stosowanie środków ochrony zbiorowej u źródła powstawania zagrożenia, takich jak na przykład odpowiednia wentylacja i odpowiednie działania organizacyjne,
  • stosowanie środków ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać w inny sposób.

Ocena ryzyka – właściwości fizykochemiczne czynnika

Pracodawca zapewni ochronę pracowników przed zagrożeniami wynikającymi z fizykochemicznych właściwości czynnika chemicznego, podejmując, na podstawie wyników oceny ryzyka zawodowego, techniczne lub organizacyjne działania i środki zmierzające do bezpiecznego stosowania czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie.

W szczególności pracodawca podejmie, w kolejności określonej poniżej, działania i środki zmierzające do:

  • zapobieżenia obecności w miejscu pracy substancji palnych w stężeniu stwarzającym zagrożenie lub substancji chemicznie niestabilnych, w ilościach stwarzających zagrożenie wybuchem lub pożarem,
  • usunięcia źródeł zapłonu, które mogą spowodować pożar lub wybuch, oraz wyeliminowania warunków, które mogą powodować, że substancje chemicznie niestabilne mogą wywołać szkodliwe skutki fizyczne,
  • ograniczenia skutków dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w przypadku pożaru lub wybuchu substancji palnych, substancji chemicznie niestabilnych lub ich mieszanin.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy

  • Pracodawca prowadzi rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zawierający następujące dane:

1) wykaz procesów technologicznych i prac, w których substancje chemiczne i ich mieszaniny lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym są stosowane, produkowane lub występują jako zanieczyszczenia bądź produkt uboczny, oraz wykaz tych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników wraz z podaniem ilościowej wielkości produkcji lub stosowania;

2) uzasadnienie konieczności stosowania substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o których mowa w pkt 1;

3) wykaz i opis stanowisk pracy, na których występuje narażenie na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych                             o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

4) liczbę pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, w tym liczbę kobiet, zwanych dalej „pracownikami”;

5) określenie rodzaju substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powodujących narażenie, drogę i wielkość narażenia oraz czas jego trwania;

6) rodzaje podjętych środków i działań ograniczających poziom narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym.

Pracodawca jest obowiązany:

1) informować pracownika o opakowaniu, zbiorniku i instalacji zawierających substancje chemiczne, ich mieszaniny lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, a także o wymaganiach dotyczących oznakowania i znakach ostrzegawczych;

2) przeprowadzać okresowe szkolenia pracownika w zakresie:

  • ryzyka dla zdrowia, jakie wynika z oceny narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i dodatkowego ryzyka wynikającego z palenia tytoniu, oraz środków ostrożności, które powinny być podejmowane w celu ograniczenia tego narażenia,
  • wymagań higienicznych, które powinny być spełnione w celu ograniczenia narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
  • konieczności używania środków ochrony indywidualnej, w tym odzieży ochronnej,
  • działań zapobiegających wypadkom oraz działań koniecznych do podjęcia przez pracowników, w tym pracowników pełniących obowiązki ratownicze, podczas działań ratowniczych oraz wypadków.

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe związane z narażeniem pracowników na hałas lub drgania mechaniczne, wynikające z cech miejsca pracy oraz ze stosowanych w konkretnych warunkach środków lub procesów pracy, ze szczególnym uwzględnieniem:

  • poziomu i rodzaju narażenia, włącznie z narażeniem na hałas impulsowy lub drgania mechaniczne przerywane i powtarzające się wstrząsy;
  • czasu trwania narażenia, w tym czasu pracy w godzinach nadliczbowych, oraz obowiązujących u pracodawcy systemów i rozkładów czasu pracy;
  • wartości NDN oraz wartości progów działania dla hałasu lub drgań mechanicznych;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w tym należących do grup szczególnego ryzyka;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i drganiami mechanicznymi;
  • informacji dotyczących poziomu emisji hałasu lub drgań mechanicznych, dostarczanych przez producenta środków pracy;
  • istnienia alternatywnych środków pracy, zaprojektowanych do ograniczenia emisji hałasu lub drgań mechanicznych;

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe związane z narażeniem pracowników na hałas lub drgania mechaniczne, wynikające z cech miejsca pracy oraz ze stosowanych w konkretnych warunkach środków lub procesów pracy, ze szczególnym uwzględnieniem:

  • informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;
  • pośrednich skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i sygnałami bezpieczeństwa lub innymi dźwiękami, które pracownik powinien obserwować w celu ograniczenia ryzyka wypadku przy pracy;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i substancjami chemicznymi o działaniu szkodliwym na narząd słuchu (substancjami ototoksycznymi), jeżeli umożliwia to stan wiedzy technicznej i medycznej;
  • dostępności środków ochrony indywidualnej przed hałasem lub drganiami mechanicznymi o odpowiedniej charakterystyce tłumienia;
  • pośrednich skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z oddziaływań drgań mechanicznych na środki pracy lub miejsce pracy, takich jak zakłócenia stabilności konstrukcji lub złączy, utrudnione operowanie elementami sterowniczymi, nieprawidłowości w odczytach wskazań aparatury kontrolno pomiarowej;
  • wpływu niskich temperatur i zwiększonej wilgotności na pracowników narażonych na działanie drgań mechanicznych, a szczególnie drgań miejscowych.

Ocena ryzyka zawodowego, powinna być:

– dokonywana każdorazowo, gdy nastąpiły zmiany warunków wykonywania pracy lub jeśli konieczność weryfikacji wykażą wyniki profilaktycznych badań lekarskich pracowników

– udokumentowana w sposób przyjęty u danego pracodawcy.

Eliminacja ryzyka związanego z narażeniem na hałas/drgania mechaniczne

Pracodawca eliminuje u źródła ryzyko zawodowe związane z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne albo ogranicza je do możliwie najniższego poziomu, uwzględniając dostępne rozwiązania techniczne oraz postęp naukowo-techniczny.

Program działań organizacyjno-technicznych zmierzających do ograniczenia narażenia na hałas lub drgania mechaniczne

Na podstawie oceny ryzyka zawodowego, po osiągnięciu lub przekroczeniu w środowisku pracy przez wielkości charakteryzujące:

  • hałas – wartości NDN,
  • drgania mechaniczne – wartości progów działania

pracodawca sporządza i wprowadza w życie program działań organizacyjno-technicznych zmierzających do ograniczenia narażenia na hałas lub drgania mechaniczne oraz dostosowuje te działania do potrzeb pracowników należących do grup szczególnego ryzyka.

Program ten powinien uwzględniać w szczególności działania polegające na:

  1. unikaniu procesów lub metod pracy powodujących narażenie na hałas lub drgania mechaniczne i zastępowaniu ich innymi, stwarzającymi mniejsze narażenia;
  2. dobieraniu środków pracy przeznaczonych do wykonywania określonej pracy, właściwie zaprojektowanych pod względem ergonomicznym, o możliwie najniższym poziomie emisji hałasu lub drgań mechanicznych;
  3. ograniczaniu narażenia na hałas lub drgania mechaniczne środkami technicznymi:
  • w przypadku hałasu przez stosowanie obudów dźwiękoizolacyjnych, kabin dźwiękoszczelnych, tłumików, ekranów, materiałów dźwiękochłonnych oraz układów izolujących i tłumiących dźwięki materiałowe,
  • w przypadku drgań mechanicznych przez stosowanie materiałów, elementów oraz układów izolujących i tłumiących drgania, w tym amortyzowanych siedzisk, uchwytów i rękawic antywibracyjnych;
  • projektowaniu miejsc pracy i rozmieszczaniu stanowisk pracy w sposób umożliwiający izolację od źródeł hałasu lub drgań mechanicznych oraz ograniczający jednoczesne oddziaływanie wielu źródeł na pracownika;
  • konserwowaniu środków pracy, obiektów budowlanych, urządzeń i układów izolujących i tłumiących hałas lub drgania mechaniczne oraz innych środków ochrony zbiorowej;
  • informowaniu i szkoleniu pracowników w zakresie poprawnego i bezpiecznego posługiwania się środkami pracy;
  • ograniczaniu czasu i poziomu narażenia oraz liczby osób narażonych na hałas lub drgania mechaniczne przez właściwą organizację pracy, w szczególności stosowanie skróconego czasu lub przerw w pracy i rotacji na stanowiskach pracy

W przypadku gdy uniknięcie lub wyeliminowanie ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na hałas nie jest możliwe za pomocą środków ochrony zbiorowej lub organizacji pracy, pracodawca:

  • udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu, jeżeli wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy przekraczają wartości progów działania,
  • udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu oraz nadzoruje prawidłowość ich stosowania, jeżeli wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy osiągają lub przekraczają wartości NDN.

Środki ochrony indywidualnej słuchu są dobierane w sposób eliminujący ryzyko uszkodzenia słuchu lub zmniejszający je do najniższego możliwego do osiągnięcia                          w danych warunkach poziomu.

Rozwiązania wpływające na ograniczenie ryzyka związanego z hałasem/drganiami mechanicznymi

Pracodawca:

  • oznacza znakami bezpieczeństwa miejsca pracy, w których wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy przekraczają wartości NDN oraz
  • wydziela strefy z takimi miejscami i ogranicza do nich dostęp, jeżeli jest to technicznie wykonalne i ryzyko wynikające z narażenia na hałas uzasadnia takie wydzielenie.

 W przypadku gdy wielkości charakteryzujące drgania mechaniczne przekraczają wartości progów działania oraz występuje konieczność ochrony przed zimnem i wilgocią, pracodawca zapewnia pracownikom narażonym na działanie drgań ogólnych odzież ochronną, a pracownikom narażonym na działanie drgań miejscowych – rękawice ochronne.

Narażenie indywidualne pracownika na hałas lub drgania mechaniczne nie może przekroczyć wartości NDN.

W przypadku stwierdzenia narażenia indywidualnego na hałas lub drgania mechaniczne przekraczające wartości NDN, pracodawca:
– podejmuje niezwłoczne działania w celu ograniczenia narażenia indywidualnego poniżej wartości NDN,
– ustala przyczyny wystąpienia nadmiernego narażenia indywidualnego,
– dobiera środki ochronne oraz podejmuje działania zapobiegawcze, pozwalające uniknąć ponownego wystąpienia narażenia indywidualnego przekraczającego wartości NDN.

Pracodawca zapewnia pracownikom narażonym na działanie hałasu lub drgań mechanicznych informacje i szkolenie w zakresie odnoszącym się do wyników oceny ryzyka zawodowego.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 200a0 r.                       w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych

–    Pracodawca jest obowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, w szczególności biorąc pod uwagę:

  • masę przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i położenie środka ciężkości,
  • warunki środowiska pracy, w tym w szczególności temperaturę i wilgotność powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia,
  • organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy,
  • indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek
    i stan zdrowia.

Ocena ryzyka – ręczne prace transportowe

Ocena ryzyka powinna być dokonywana przy organizowaniu ręcznych prac transportowych, a także po każdej zmianie organizacji pracy.

Na podstawie oceny ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany podejmować działania mające na celu usunięcie stwierdzonych zagrożeń.

Przed dopuszczeniem pracownika do ręcznych prac transportowych pracodawca jest obowiązany:

  • przeszkolić pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym w szczególności w zakresie prawidłowych sposobów wykonywania ręcznych prac transportowych, w trybie określonym w odrębnych przepisach,
  • zapewnić pracownikom informacje dotyczące przemieszczanego przedmiotu, w szczególności: jego masy i położenia jego środka ciężkości, zwłaszcza w przypadku gdy masa jest nierównomiernie rozłożona,
  • informować pracowników o wszystkich aspektach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymaganiach ergonomii, w tym o wynikach oceny ryzyka zawodowego oraz o środkach bezpieczeństwa zapobiegających urazom, a zwłaszcza urazom kręgosłupa.

 

Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *