Materiały szkoleniowe dla szkolenia okresowego BHP online dla pracodawców

Zawartość kursu

Szczegóły: / 1 Czas 15 minutes

Organizacja i metody kształcenia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Kopiuj

z uwzględnieniem stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe; zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy.

Zgodnie z treścią art. 207 Kodeksu pracy:

  • pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki,
  • praca bezpieczna to praca niepowodująca zagrożeń dla życia i zdrowia pracowników,
  • praca higieniczna to praca pozbawiona czynników szkodliwych i uciążliwych mających wpływ na zdrowie pracownika.

 

W szczególności pracodawca jest obowiązany:

  • organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
  • zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń,
  • reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy,
  • zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy,
  • uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych;
  • zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
  • zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.

 

  • ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z pracą,
  • informuje pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o sposobach ochrony przed zagrożeniami,
  • przekazuje pracownikom informacje o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji,
  • zapewnia środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, do zwalczania pożarów i do ewakuacji pracowników,
  • zapewnia pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników,
  • kieruje pracowników na badania lekarskie,
  • refunduje pracownikowi okulary lecznicze zgodnie z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych na podstawie skierowania wystawionego przez zakład pracy wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy monitorze ekranowym,
  • zapewnia pracownikom szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pomieszczenia pracy

 

Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pracy powinny zapewniać spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz czasu przebywania pracowników w tych pomieszczeniach.

Na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przypadać:

  • co najmniej 13 m3wolnej objętości pomieszczenia oraz
  • co najmniej 2 m2wolnej powierzchni podłogi (niezajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.).

Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie może być mniejsza niż:

  • 3 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia

Wysokość pomieszczeń stałej pracy może być obniżona w przypadku zastosowania klimatyzacji – pod warunkiem uzyskania zgody państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

Wysokość może być zmniejszona do:

  • jeżeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie więcej niż 4 pracowników, a na każdego z nich przypada co najmniej po 15 m3wolnej objętości pomieszczenia lub
  • w pomieszczeniu usługowym lub produkcyjnym drobnej wytwórczości mieszczącym się w budynku mieszkalnym, jeżeli przy wykonywanych pracach nie występują pyły lub substancje szkodliwe dla zdrowia, hałas nie przekracza dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w budynkach mieszkalnych, określonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika przypada co najmniej 15 m3wolnej objętości pomieszczenia,

2,2 m w świetle

  • w dyżurce, portierni, kantorze, kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w pomieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej do większego pomieszczenia.

 

  • 2,2 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia,
  • 2,5 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

Do pomieszczeń i stanowisk pracy położonych na różnych poziomach powinny prowadzić bezpieczne dojścia stałymi schodami lub pochylniami.

 

Wymagania BHP dla stanowisk pracy wyposażonych w monitory ekranowe

Wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii dla stanowisk pracy wyposażonych w monitory ekranowe określono w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. Nr 148, poz. 973).

Monitor ekranowy – należy przez to rozumieć urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu

Stanowisko pracy – należy przez to rozumieć przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, obejmującym:

  • wyposażenie podstawowe, w tym monitor ekranowy, klawiaturę lub inne urządzenia wejściowe, jednostkę centralną lub stację dyskietek,
  • wyposażenie dodatkowe, w tym drukarkę, skaner, mysz, trackball,
  • wyposażenie pomocnicze, w tym stół, krzesło, uchwyt na dokument, podnóżek.

System komputerowy – to urządzenia wchodzące w skład wyposażenia podstawowego i dodatkowego stanowiska pracy wraz z oprogramowaniem.

Pracownik – to każda osoba zatrudniona przez pracodawcę, w tym praktykant i stażysta, użytkująca w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy.

Pracodawca jest obowiązany do przeprowadzania na stanowiskach pracy wyposażonych w monitory ekranowe oceny warunków pracy w aspekcie:

  • organizacji stanowisk pracy, w tym rozmieszczenia elementów wyposażenia, w sposób zapewniający spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • stanu elementów wyposażenia stanowisk pracy, zapewniającego bezpieczeństwo pracy, w tym ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym,
  • obciążenia narządu wzroku oraz układu mięśniowo-szkieletowego pracowników,
  • obciążenia pracowników czynnikami fizycznymi, w tym szczególnie nieodpowiednim oświetleniem,
  • obciążenia psychicznego pracowników, wynikającego ze sposobu organizacji pracy.

 

Ocena warunków pracy powinna być przeprowadzana w szczególności dla nowo tworzonych stanowisk oraz po każdej zmianie organizacji i wyposażenia stanowisk pracy.

Na podstawie oceny pracodawca jest obowiązany podejmować działania mające na celu usunięcie stwierdzonych zagrożeń i uciążliwości:

  • informować pracowników o wszystkich aspektach ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy na stanowiskach pracy, w tym o wynikach przeprowadzonej oceny warunków pracy, oraz wszelkich środkach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia;
  • przeszkolić pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy;

 

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom

  • łączenie przemienne pracy związanej z obsługą monitora ekranowego z innymi rodzajami prac nieobciążającymi narządu wzroku i wykonywanymi w innych pozycjach ciała – przy nieprzekraczaniu godziny nieprzerwanej pracy przy obsłudze monitora ekranowego lub
  • co najmniej 5-minutową przerwę, wliczaną do czasu pracy, po każdej godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego,
  • zatrudnionym na stanowiskach z monitorami ekranowymi – profilaktyczną opiekę zdrowotną.

UWAGA: Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

 

Minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, jakie powinny spełniać stanowiska pracy wyposażone w monitory ekranowe

  1. Wyposażenie stanowiska pracy

Wyposażenie stanowiska oraz rozmieszczenie elementów tego wyposażenia nie może powodować podczas pracy nadmiernego obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego i (lub) wzroku oraz być źródłem zagrożeń dla pracownika.

 

Monitor ekranowy powinien spełniać następujące wymagania:

 

  • znaki na ekranie powinny być wyraźne i czytelne,
  • obraz na ekranie powinien być stabilny, bez tętnienia lub innych form niestabilności,
  • jaskrawość i kontrast znaku na ekranie powinny być łatwe do regulowania w zależności od warunków oświetlenia stanowiska pracy,
  • regulacje ustawienia monitora powinny umożliwiać pochylenie ekranu co najmniej 20° do tyłu i 5° do przodu oraz obrót wokół własnej osi co najmniej o 120° – po 60° w obu kierunkach,
  • ekran monitora powinien być pokryty warstwą antyodbiciową lub wyposażony w odpowiedni filtr.

W razie potrzeby wynikającej z indywidualnych cech antropometrycznych pracownika, powinna być użyta oddzielna podstawa monitora lub regulowany stół.

Ustawienie ekranu monitora względem źródeł światła powinno ograniczać olśnienie i odbicia światła.

Klawiatura powinna stanowić osobny element wyposażenia podstawowego stanowiska pracy.

Konstrukcja klawiatury powinna umożliwiać użytkownikowi przyjęcie pozycji, która nie powodowałaby zmęczenia mięśni kończyn górnych podczas pracy. Klawiatura powinna posiadać w szczególności:

  • możliwość regulacji kąta nachylenia w zakresie 0,15°,
  • odpowiednią wysokość – przy spełnieniu warunku, aby wysokość środkowego rzędu klawiszy alfanumerycznych z literami A, S…, licząc od płaszczyzny stołu, nie przekraczała 30 mm dla przynajmniej jednej pozycji pochylenia klawiatury.

 

Powierzchnia klawiatury powinna być matowa, a znaki na klawiaturze powinny być kontrastowe i czytelne.

 

Strefy pracy biurowej

Stół

Konstrukcja stołu powinna umożliwiać dogodne ustawienie elementów wyposażenia stanowiska pracy, w tym zróżnicowaną wysokość ustawienia monitora ekranowego i klawiatury.

Szerokość i głębokość stołu powinna zapewniać:

  • wystarczającą powierzchnię do łatwego posługiwania się elementami wyposażenia stanowiska i wykonywania czynności związanych z rodzajem pracy,
  • ustawienie klawiatury z zachowaniem odległości nie mniejszej niż 100 mm między klawiaturą a przednią krawędzią stołu,
  • ustawienie elementów wyposażenia w odpowiedniej odległości od pracownika, to jest w zasięgu jego kończyn górnych, bez konieczności przyjmowania wymuszonych pozycji.

Wysokość stołu oraz siedziska krzesła powinna być taka, aby zapewniała:

  • naturalne położenie kończyn górnych przy obsłudze klawiatury, z zachowaniem co najmniej kąta prostego między ramieniem i przedramieniem,
  • odpowiedni kąt obserwacji ekranu monitora w zakresie 20–50° w dół (licząc od linii poziomej na wysokości oczu pracownika do linii poprowadzonej od jego oczu do środka ekranu), przy czym górna krawędź ekranu monitora nie powinna znajdować się powyżej oczu pracownika,
  • odpowiednią przestrzeń do umieszczenia nóg pod blatem stołu.
  • powierzchnia blatu stołu powinna być matowa, najlepiej barwy jasnej.

Krzesło stanowiące wyposażenie stanowiska pracy powinno posiadać:

  • dostateczną stabilność, przez wyposażenie go w podstawę co najmniej pięciopodporową z kółkami jezdnymi,
  • wymiary oparcia i siedziska zapewniające wygodną pozycję ciała i swobodę ruchów,
  • regulację wysokości siedziska w zakresie 400-500 mm, licząc od podłogi,
  • regulację wysokości oparcia oraz regulację pochylenia oparcia w zakresie: 5° do przodu i 30° do tyłu,
  • wyprofilowanie płyty siedziska i oparcia odpowiednie do naturalnego wygięcia kręgosłupa i odcinka udowego kończyn dolnych,
  • możliwość obrotu wokół osi pionowej o 360°,
  • podłokietniki.

Mechanizmy regulacji wysokości siedziska i pochylenia oparcia powinny być łatwo dostępne i proste w obsłudze oraz tak usytuowane, aby regulację można było wykonywać w pozycji siedzącej.

 

Uchwyt na dokumenty

Jeśli przy pracy istnieje konieczność korzystania z dokumentów, stanowisko pracy należy wyposażyć w uchwyt na dokument, posiadający regulację ustawienia wysokości, pochylenia oraz odległości od pracownika.

 

Uchwyt na dokument powinien znajdować się przed pracownikiem – między ekranem monitora i klawiaturą lub w innym miejscu – w pozycji minimalizującej uciążliwe ruchy głowy i oczu.

 

Na życzenie pracownika, a także gdy wysokość krzesła uniemożliwia pracownikowi płaskie, spoczynkowe ustawienie stóp na podłodze, stanowisko pracy należy wyposażyć w podnóżek.

Podnóżek
Podnóżek powinien mieć kąt pochylenia w zakresie 0–15°, a jego wysokość powinna być dostosowana do potrzeb wynikających z cech antropometrycznych pracownika.

Powierzchnia podnóżka nie powinna być śliska, a sam podnóżek nie powinien przesuwać się po podłodze podczas używania.

Stanowisko pracy

Stanowisko pracy wyposażone w monitor ekranowy powinno być tak usytuowane w pomieszczeniu, aby zapewniało pracownikowi swobodny dostęp do tego stanowiska.

Odległości między sąsiednimi monitorami powinny wynosić co najmniej 0,6 m, a między pracownikiem i tyłem sąsiedniego monitora – co najmniej 0,8 m.

Odległość oczu pracownika od ekranu monitora powinna wynosić 400–750 mm.

Oświetlenie

Oświetlenie powinno zapewniać komfort pracy wzrokowej,

a szczególnie:

  • poziom natężenia oświetlenia powinien spełniać wymagania określone w Polskich Normach,
  • należy ograniczyć olśnienie bezpośrednie od opraw, okien, przezroczystych lub półprzezroczystych ścian albo jasnych płaszczyzn pomieszczenia oraz olśnienie odbiciowe od ekranu monitora, w szczególności przez stosowanie odpowiednich opraw oświetleniowych, instalowanie żaluzji lub zasłon w oknach.

Dopuszcza się stosowanie opraw oświetlenia miejscowego, pod warunkiem że będą to oprawy niepowodujące olśnienia.

Oprogramowanie

Przy projektowaniu, doborze i modernizacji oprogramowania, a także przy planowaniu wykonywania zadań z użyciem ekranu monitora pracodawca powinien uwzględniać w szczególności następujące wymagania:

  • oprogramowanie powinno odpowiadać zadaniu przewidzianemu do wykonania,
  • oprogramowanie powinno być łatwe w użyciu oraz dostosowane do poziomu wiedzy i (lub) doświadczenia pracownika,
  • systemy komputerowe muszą zapewniać przekazywanie pracownikom informacji zwrotnej o ich działaniu,
  • systemy komputerowe muszą gwarantować wyświetlanie informacji w formie i tempie odpowiednich dla pracownika,
  • bez wiedzy pracownika nie można dokonywać kontroli jakościowej i ilościowej jego pracy,
  • przy tworzeniu oprogramowania i przetwarzaniu danych powinny być stosowane zasady ergonomii.

 

 

Wilgotność i temperatura powietrza

Wilgotność względna powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych do pracy z monitorami ekranowymi nie powinna być mniejsza niż 40%.

W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C.

 

Hałas i promieniowanie

Wymagania dotyczące najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, w tym dotyczące poziomu hałasu oraz promieniowania, określają odrębne przepisy i Polskie Normy.

Źródłem hałasu na stanowisku pracy wyposażonym w monitor ekranowy mogą być:

  • hałas emitowany przez system komputerowy (wentylatory, drukarki, niszczarki),
  • rozmowy współpracowników, słuchanie muzyki,
  • hałas dochodzący z zewnątrz.

Choroby zawodowe

Do chorób zawodowych mogących występować u pracowników biurowych zalicza się:

  • alergiczny nieżyt nosa,
  • przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat,
  • alergiczne kontaktowe zapalenie skóry,
  • przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy,
  • przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy (zespół cieśni w obrębie nadgarstka, zespół rowka nerwu łokciowego),
  • choroby układu wzrokowego: alergiczne zapalenie spojówek.

 

Skutki obciążenia człowieka wysiłkiem statycznym

  • wywołuje szybki rozwój zmęczenia (szybszy niż wysiłek dynamiczny),
  • występuje zmniejszony przepływ krwi przez napięte mięśnie, przy towarzyszących reakcjach hemodynamicznych jak: wzrost ciśnienia krwi, i przyspieszenie pracy serca,
  • ma miejsce ucisk mechaniczny na naczynia krwionośne,
  • złe jest zaopatrzenie komórek w tlen i odprowadzenie z nich szkodliwych substancji pochodzących z przemiany materii (ich lokalne gromadzenie się i ucisk na nerwowe zakończenia bólowe),
  • szybki ubytek mięśniowych zapasów,
  • lokalne zakłócenie homeostazy.

 

Monotypowość i monotonia

  • Monotypowość jest to powtarzanie ruchów przez człowieka.
  • Czynność, która jednorazowo wykonywana nie wiąże się z prawie żadnym obciążeniem, wielokrotnie powtarzana, staje się źródłem zmęczenia;
  • Właśnie powtarzalność (częste skurcze mięśni) sprawia, że w miejscu pracy czynność typu skręcanie, chwytanie, naciskanie stanowi zwiększony czynnik ryzyka;
  • Ruchy powtarzalne angażują wciąż te same grupy mięśniowe, przez co ulegają one zmęczeniu szybciej niż podczas zróżnicowanej i naprzemiennej pracy mięśni;
  • pracy monotypowej mówimy wtedy, gdy czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut;
  • Przy częstości powtarzania czynności większej niż 40 razy na minutę, mięśnie nie mają możliwości odnowy swojej zdolności do skurczu.

 

 

Organizacyjne środki pracy zmniejszające monotypowość i monotonię

  • wprowadzenie rotacji na stanowiskach pracy (wymiana obsady);
  • ograniczenie liczby powtórzeń czynności, częstotliwości oraz czasu ich trwania w trakcie zmiany roboczej;
  • wydłużenie cyklu roboczego przez dodanie czynności podobnego typu, ale wymagających innej aktywności biomechanicznej, wykonywanych na danym stanowisku pracy (rozszerzenie pracy);
  • uzupełnienie czynności wykonywanych na stanowisku pracy o czynności poza wykonawcze, najczęściej kontrolę lub planowanie (wzbogacenie pracy);
  • wprowadzenie przerw w pracy, w tym mikroprzerw, czyli kilkusekundowych przerw pozwalających na odmrożenie postawy ciała i zmianę pozycji – z punktu widzenia biomechaniki ciała ludzkiego korzystniejsze są częste, krótkie przerwy niż jedna lub dwie dłuższe;
  • zaplanowanie podczas przerw czynności wymagających od pracownika działań innych niż te, które towarzyszą czynności rutynowo wykonywanej podczas pracy;
  • wprowadzenie w uzgodnieniu z pracownikami urozmaicenia środowiska pracy możliwego na danym stanowisku, np. nadawanie cichej muzyki.

 

Obciążenie psychiczne pracownika

Dużą rolę w procesie pracy odgrywa stopień angażowania systemu nerwowego człowieka. Istnieje granica jego możliwości. Na wielkość obciążenia tego systemu (zwanego psychicznym) mają wpływ rożne czynniki w zależności w jakim etapie procesu pracy się człowiek znajduje. I tak:

  • dla zjawisk percepcyjnych istotna jest ilość napływających informacji, ich złożoność, zmienność, czy jednoznaczność,
  • gdy nie ma jednoznacznego przyporządkowania między sygnałem a reakcją, wysiłek psychiczny zależy od wagi podjętych decyzji,
  • w procesach wykonawczych, mimo, że zależą one od wielkości wysiłku fizycznego, to może być też widoczny udział systemu nerwowego w przypadku złożoności wykonywanej czynności i jej stopniu identyfikacji.

 

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Norma PN-N-18001: 2004 definiuje bezpieczeństwo i higienę pracy jako stan warunków

i organizacji pracy oraz zachowań pracowników zapewniający wymagany poziom ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy.

Przedmiotem zainteresowania w systemie zarządzania BHP jest pracownik, który narażony jest na czynniki uciążliwe, szkodliwe i niebezpieczne.

Celem systemu zarządzania BHP powinno być zmniejszenie narażenia pracowników na

czynniki środowiska pracy przez zapewnienie bezpiecznych warunków w środowisku pracy.

Strategie zarządzania

 

Sposób zapewniania przez pracodawców bezpiecznych warunków pracy jest ściśle związany z

przyjętą w organizacji strategią zarządzania.

W odniesieniu do bezpieczeństwa i higieny pracy stosowane są równocześnie dwie strategie:

strategia proaktywna (prewencyjna lub zapobiegawcza), która koncentruje się na stworzeniu bezpiecznych miejsc i warunków pracy,

strategia reaktywna, obejmująca między innymi badania powypadkowe, plany ratowniczooperacyjne na wypadek awarii, działania łagodzące skutki.

 

System zarządzania przedsiębiorstwem

 

System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (BHP) stanowi część ogólnego systemu zarządzania przedsiębiorstwem, która obejmuje: strukturę organizacyjną, planowanie,

odpowiedzialności, zasady postępowania, procedury, procesy i zasoby potrzebne do opracowania, wdrażania, realizowania, przeglądu i utrzymywania polityki bezpieczeństwa i higieny pracy, a tym samym do zarządzania ryzykiem zawodowym występującym w środowisku pracy w związku z działalnością przedsiębiorstwa.

System zarządzania BHP jest narzędziem ułatwiającym przedsiębiorstwu spełnienie wymagań obowiązującego prawa i zapewnienie właściwej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

System zarządzania BHP, którego wdrożenie powinno prowadzić do osiągania stałej poprawy

bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, można zaprojektować na podstawie wymagań i wytycznych zawartych w polskich normach:

PN-N-18001 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania”

PN-N-18004 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wytyczne”.

 

Wdrażając system zarządzania BHP, należy pamiętać, że:

podstawowe zasady zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wynikają z wymagań prawa, a system zarządzania może być narzędziem, ułatwiającym ich realizację, skuteczność funkcjonowania systemu zarządzania BHP zależy przede wszystkim od ludzi go tworzących i w nim pracujących, a w szczególności od zaangażowania najwyższego kierownictwa i wszystkich pracowników, system zarządzania, który nie aktywizuje wszystkich pracowników i nie wpływa pozytywnie na zmiany kultury bezpieczeństwa i higieny pracy będzie miał niewielki wpływ na poprawę stanu BHP w przedsiębiorstwie.

 

Definicja systemu zarządzania

Definicja systemu zarządzania według Polskiej Normy PN-N18001 „Systemy zarządzania

bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania”.

Kompozycja, o różnym stopniu złożoności, zasobów, personelu, polityki i procedur, której

składniki współdziałają w zorganizowany sposób, w celu zapewnienia realizacji

określonych zadań lub osiągnięcia czy utrzymania określonego stanu.

Podstawowe zasady prawidłowego funkcjonowania zakładu skierowane na zapewnienie między innymi bezpieczeństwa, ochrony zdrowia i życia pracowników są zawarte w przepisach prawnych, które również kształtują systemy zarządzania BHP w przedsiębiorstwach.

W celu spełnienia tych wymagań konieczne jest między innymi wdrożenie takich elementów

systemu zarządzania BHP jak:

  • ocena ryzyka zawodowego,
  • szkolenie i informowanie, a także konsultowanie działań w zakresie BHP z pracownikami,
  • identyfikowanie prac szczególnie niebezpiecznych i opracowanie instrukcji umożliwiających ich
  • bezpieczne wykonywanie,
  • instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy,
  • zapisy dotyczące BHP,
  • monitorowanie środowiska pracy,
  • przygotowanie przedsiębiorstwa na możliwość zaistnienia wypadku przy pracy lub awarii.

System zarządzania BHP

System zarządzania BHP, którego wdrożenie powinno prowadzić do osiągania stałej poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, można zaprojektować na podstawie wymagań i wytycznych zawartych w polskich normach:

  • PN-N-18001 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania”
  • PN-N-18004 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wytyczne”.

Wdrażając system zarządzania BHP, należy pamiętać, że:

  • podstawowe zasady zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wynikają z wymagań prawa, a system zarządzania może być narzędziem, ułatwiającym ich realizację,
  • skuteczność funkcjonowania systemu zarządzania BHP zależy przede wszystkim od ludzi go tworzących i w nim pracujących, a w szczególności od zaangażowania najwyższego kierownictwa i wszystkich pracowników,
  • system zarządzania, który nie aktywizuje wszystkich pracowników i nie wpływa pozytywnie na zmiany kultury bezpieczeństwa i higieny pracy będzie miał niewielki wpływ na poprawę stanu BHP w przedsiębiorstwie.

Podstawowe zasady prawidłowego funkcjonowania zakładu skierowane na zapewnienie między innymi bezpieczeństwa, ochrony zdrowia i życia pracowników są zawarte w przepisach prawnych, które również kształtują systemy zarządzania BHP w przedsiębiorstwach.

W celu spełnienia tych wymagań konieczne jest między innymi wdrożenie takich elementów systemu zarządzania BHP jak:

  • ocena ryzyka zawodowego,
  • szkolenie i informowanie, a także konsultowanie działań w zakresie BHP z pracownikami,
  • identyfikowanie prac szczególnie niebezpiecznych i opracowanie instrukcji umożliwiających ich bezpieczne wykonywanie,
  • instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy,
  • zapisy dotyczące BHP,
  • monitorowanie środowiska pracy,
  • przygotowanie przedsiębiorstwa na możliwość zaistnienia wypadku przy pracy lub awarii.

 

Czynniki wpływające na system zarządzania BHP w przedsiębiorstwie

 

  1. Oczekiwania pracowników
  2. Normy
  3. Zasoby
  4. Oczekiwania klientów
  5. Wiedza i umiejętności osób projektujących i wdrażających system
  6. Wielkość rodzaj produkcji
  7. Stosowane praktyki

Model systemu zarządzania BHP przedstawiony w normach polskich oparty jest na cyklu ciągłego doskonalenia (zwanym pętlą Deminga lub PDCA)

 

Model systemu zarządzania BHP obejmuje następujące elementy:

  • zaangażowanie najwyższego kierownictwa i politykę BHP;
  • planowanie działań, na które składa się ustalanie celów ogólnych i szczegółowych oraz sporządzanie planów ich realizacji; przy ustalaniu celów konieczne jest uwzględnianie wymagań prawnych oraz wyników oceny ryzyka zawodowego;
  • wdrażanie i funkcjonowanie systemu, a w tym:

             – ustalenie struktury organizacyjnej i zakresu odpowiedzialności i uprawnień,

             – zapewnienie zasobów potrzebnych do wdrożenia i funkcjonowania systemu,

             – określenie potrzebnych kompetencji i szkolenie oraz kształtowanie świadomości  i motywowanie pracowników komunikowanie się dokumentowanie systemu zarządzania BHP;

  • sterowanie pracami i działaniami związanymi ze znaczącymi zagrożeniami;
  • gotowość do reagowania na wypadki przy pracy i awarie;
  • sprawdzanie funkcjonowania systemu w praktyce, obejmujące monitorowanie i auditowanie oraz działania korygujące i zapobiegawcze;
  • przegląd istniejącego systemu zarządzania BHP dokonywany przez kierownictwo i ciągłe doskonalenie systemu.

 

Projektowanie, wdrażanie i funkcjonowanie systemu zarządzania BHP zgodnego z wymogami normy PN-N-18001 polega w szczególności na:

  • zidentyfikowaniu zagrożeń i ocenie ryzyka zawodowego występującego na stanowiskach pracy;
  • identyfikacji i aktualizacji wymogów prawnych dotyczących BHP;
  • opracowaniu polityki bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • określeniu celów ogólnych i szczegółowych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy spójnych z polityką BHP;
  • opracowaniu planów zapewniających osiągnięcie przyjętych celów oraz zapewnienie zgodności z wymogami prawnymi BHP;
  • wyznaczeniu osoby odpowiedzialnej za wdrożenie i utrzymanie systemu zarządzania BHP;
  • opracowaniu i wdrożeniu programów szkoleniowych mających na celu podnoszenie poziomu świadomości pracowników w zakresie BHP;
  • zaprojektowaniu i wdrożeniu wewnętrznego systemu komunikowania się pomiędzy różnymi szczeblami i komórkami organizacji;
  • zaprojektowaniu i wdrożeniu systemu komunikowania się z zainteresowanymi stronami;
  • opracowaniu wymaganej normą dokumentacji (planów, procedur, polityki);
  • opracowaniu procedury gotowości i reagowania na wypadki przy pracy;
  • monitorowaniu warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Wdrażanie systemu zarządzania BHP

Podczas projektowania i wdrażania systemu zarządzania BHP oraz interpretowania odnoszących się do tego systemu wymagań i wytycznych trzeba pamiętać, że skuteczność jego funkcjonowania zależy przede wszystkim od postaw i przekonań ludzi.

Opracowanie struktury formalnej, zgodnej z wymaganiami, służy niewątpliwie uporządkowaniu działań, jednak system, który nie aktywizuje wszystkich pracowników i nie wpływa pozytywnie na zmiany kultury BHP, będzie miał niewielki wpływ na poprawę stanu BHP w przedsiębiorstwie.

 

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy to jeden z podstawowych czynników kształtujących kulturę bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

  1. Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy:

 

– Zaangażowanie kierownictwa

– Komunikowanie się

– Szkolenie

– Motywowanie

  1. Zachowania pracowników

 

          – Przestrzeganie przepisów

– Uznanie dla bezpiecznych zachowań

– Troska o bezpieczeństwo

  1. Cechy pracownika

         –Wiedza

– Umiejętności

– Możliwości

– Motywacja

 

Budowaniu kultury bezpieczeństwa w zakładzie pracy sprzyja przede wszystkim

 

  • zaangażowanie najwyższego kierownictwa w problemy BHP oraz przywództwo,
  • ustalenie polityki BHP oraz odpowiednich procedur i norm,
  • przekonanie, że bezpieczeństwo jest wartością połączoną z każdym firmowym celem,
  • stymulowanie zaangażowania pracowników, wzmacnianie ich poczucia własnej wartości,
  • identyfikowanie się pracowników z BHP, przekonanie o ich ważności i konieczności osiągnięcia oraz praca zespołowa,
  • edukacja i szkolenie pracowników,
  • rozwijanie wykraczającej poza wymagania określone w przepisach troski o bezpieczeństwo własne i współpracowników,
  • wyrażanie uznania dla osiągnięć grupowych i indywidualnych,
  • komunikowanie się oparte na wzajemnym zaufaniu,
  • szybkie reagowanie na występujące problemy dotyczące bezpieczeństwa.

 

Polskiej Normie wskazano, że celowe jest przeprowadzenie przeglądu wszystkich aspektów zarządzania BHP w przedsiębiorstwie, a w szczególności przeanalizowanie i ocena:

  • znajomości obowiązujących wymagań przepisów prawnych i norm dotyczących BHP oraz zgodności z zawartymi w nich wymaganiami,
  • sposobu funkcjonowania systemu zarządzania BHP i stopnia jego zgodności z przyjętymi wymaganiami,
  • znajomości występujących zagrożeń w przedsiębiorstwie i związanego z nimi ryzyka,
  • przyczyn występujących wypadków przy pracy i awarii,
  • podejmowanych przez przedsiębiorstwo działań w zakresie BHP w porównaniu z najlepszą praktyką i funkcjonowaniem innych przedsiębiorstw należących do tego samego rodzaju działalności gospodarczej lub do innych rodzajów działalności,
  • wykorzystania zasobów (finansowych i ludzkich) przeznaczonych na zarządzanie BHP

Przegląd wstępny

Wstępny przegląd warunków zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy jest elementem zalecanym przez normę PN-N 18004.

Wstępny przegląd polega na określeniu istniejącego stanu sposobów zarządzania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz generowanych przez system rezultatów.

Osoby przeprowadzające wstępny przegląd powinny dokumentować cały proces przeglądu wstępnego i jego wyniki.

Wyniki przeglądu wstępnego powinny stanowić podstawę projektowania i wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.

Wstępny przegląd obejmuje:

  • identyfikację wymagań wynikających z przepisów prawnych i innych w odniesieniu do działań organizacji, a w szczególności w odniesieniu do stanowisk pracy oraz wyrobów i usług podlegających nadzorowi,
  • ocenę efektów działalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w porównaniu z odpowiednimi przepisami, normami, wytycznymi oraz wewnętrznymi kryteriami,
  • analizę przypadków wystąpienia niezgodności z wymaganiami przepisów prawnych (na przykład stwierdzonych przez organy nadzoru nad warunkami pracy, organy Państwowej Inspekcji Pracy).
  • identyfikację zagrożeń występujących na stanowiskach pracy oraz innych zagrożeń związanych z jej działaniami, wyrobami lub usługami, które może nadzorować i na które może wpływać,
  • sprawdzenie wszystkich stosowanych sposobów postępowania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • analizę danych dotyczących zaistniałych w organizacji wypadków przy pracy,
  • awarii oraz chorób zawodowych,
  • oczekiwania i opinie zainteresowanych stron,
  • zasady funkcjonowania i procedury w ramach innych systemów zarządzania funkcjonujących w organizacji, które mogą wpływać na wyniki działań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zaangażowanie najwyższego kierownictwa i pracowników w proces tworzenia, wdrażania, utrzymywania i doskonalenia systemu zarządzania BHP

 

Osiągnięcie sukcesu w postaci wdrożonego i skutecznie funkcjonującego systemu zarządzania BHP wymaga, aby najwyższe kierownictwo organizacji wykazało silne i widoczne przywództwo oraz zaangażowanie w działania na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy.

W szczególności do zadań najwyższego kierownictwa należy:

  • zapewnienie niezbędnych środków (rzeczowych, finansowych i ludzkich) do zaprojektowania, wdrożenia i funkcjonowania systemu BHP,
  • ustalenie i aktualizowanie polityki oraz celów bezpieczeństwa,
  • przeprowadzenie okresowych przeglądów systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy,
  • tworzenie warunków do otwartych konsultacji z pracownikami i ich przedstawicielami,
  • informowanie pracowników i ich przedstawicieli o wszystkich aspektach BHP związanych z wykonywaną przez nich pracą,
  • wprowadzanie rozwiązań organizacyjnych, umożliwiających pracownikom i ich przedstawicielom aktywne uczestnictwo w procesach planowania, wdrażania, utrzymywania, sprawdzania działań korygujących i zapobiegawczych oraz wszelkich innych działaniach na rzecz ciągłego doskonalenia systemu zarządzania BHP oraz realizacji polityki w zakresie BHP.

Polityka bezpieczeństwa i higieny pracy

Odpowiedzialność za jej ustalenie spoczywa na najwyższym kierownictwie, które również ponosi odpowiedzialność za jej wdrożenie, zakomunikowanie pracownikom oraz zapewnienie, aby była przez nich zrozumiana.

Polityka bezpieczeństwa i higieny pracy powinna wyrażać między innymi zobowiązanie do:

  • zapobiegania wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym oraz zdarzeniom potencjalnie wypadkowym,
  • dążenia do stałej poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • spełniania wymagań przepisów prawnych oraz innych wymagań dotyczących organizacji,
  • ciągłego doskonalenia działań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • podnoszenia kwalifikacji oraz uwzględniania roli pracowników i ich zaangażowania w działania na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy.

Polityka bezpieczeństwa i higieny pracy powinna być dokumentowana.

Cele ogólne i szczegółowe systemu zarządzania BHP

Na podstawie opracowanej polityki bezpieczeństwa i higieny pracy dla wszystkich poziomów zarządzania wewnątrz organizacji powinny być ustanowione i udokumentowane cele ogólne i szczegółowe dotyczące BHP.

Przy ustalaniu celów należy wziąć pod uwagę:

  • wymagania prawne i inne,
  • zidentyfikowane wcześniej zagrożenia wyniki oceny ryzyka zawodowego,
  • własne możliwości techniczne i finansowe,
  • opinie, sugestie oraz interesy wszystkich zainteresowanych stron.

Cele ogólne oraz cele szczegółowe powinny być spójne z polityką bezpieczeństwa i higieny pracy, a przede wszystkim z zobowiązaniami kierownictwa do zapobiegania wypadkom i chorobom zawodowym oraz do ciągłego doskonalenia systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.

 

 

Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia

W celu lepszej organizacji pracy najwyższe kierownictwo powinno wyznaczyć swojego przedstawiciela, który niezależnie od obecnie posiadanych obowiązków powinien mieć określone zadania oraz sprecyzowany zakres odpowiedzialności i uprawnień pozwalający na:

  • zapewnienie, że system BHP jest ustanowiony, wdrożony i utrzymany zgodnie z ustalonymi wymaganiami,
  • przedstawianiu kierownictwu sprawozdań dotyczących funkcjonowania systemu, w celu dokonania przeglądu będącego podstawą doskonalenia tego systemu.

W celu zapewnienia skutecznego zarządzania BHP w jednostce organizacyjnej powinny być określone, udokumentowane i zakomunikowane pracownikom konkretne zadania i uprawnienia oraz wzajemne zależności i powiązania:

  • personelu zarządzającego, wykonującego i weryfikującego prace mające wpływ na bezpieczeństwo i higienę pracy,
  • pracowników na stanowiskach roboczych, pracowników nadzoru, dostawców, podwykonawców oraz osób odwiedzających organizację,
  • personelu wyznaczonego do postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Zapewnienie środków

Najwyższe kierownictwo jednostki organizacyjnej powinno zapewnić niezbędne środki do wdrożenia, funkcjonowania i nadzoru systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, a w szczególności:

  • zasoby finansowe,
  • środki rzeczowe,
  • sprzęt techniczny,
  • technologię,
  • zasoby ludzkie oraz
  • wiedzę i umiejętności specjalistyczne.

 

Szkolenia, świadomość, kompetencje zagrożeń, motywacja

  • firma powinna ustanowić i przechowywać udokumentowane procedury określające potrzeby dotyczące szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz sposobów ich realizacji,
  • programy szkoleniowe powinny być dostosowane do potrzeb poszczególnych grup pracowników,
  • w przedsiębiorstwie należy wypracować system zgłaszania potrzeb szkoleniowych ze strony pracowników,
  • należy zachęcać pracowników do udziału w szkoleniach podnoszących ich kompetencje i kwalifikacje,
  • poparcie ze strony kierownictwa dla oddolnych inicjatyw podnoszących świadomość pracowników, będzie pozywanie oddziaływało na przyszłe zachowania pracowników,
  • odpowiednia kultura bezpieczeństwa organizacji będzie przełamywała niepożądane zachowania pracowników, którzy obawiają się informować o brakach w wiedzy, kwalifikacjach (w obawie przed utratą pracy) umożliwiających im bezpieczne wykonywanie powierzonych obowiązków.

Do właściwego funkcjonowania systemu zarządzania BHP firma powinna ustanowić i utrzymywać procedury mające na celu uświadomienie pracownikom:

  • kategorii zagrożeń występujących w organizacji na poszczególnych stanowiskach pracy,
  • korzyści dla pracowników i organizacji wynikających z eliminacji zagrożeń,
  • ich zadań i odpowiedzialności w osiąganiu zgodności działań z przyjętą polityką bezpieczeństwa i higieny pracy oraz procedurami i wymaganiami systemu zarządzania BHP,
  • konsekwencji niedostosowania się do ustalonych procedur.

 

Sprawnie funkcjonujący system zarządzania BHP wymaga opracowania, wdrożenia i utrzymywania dokumentacji systemowej.

Dokumentację systemową stanowią w szczególności:

  • udokumentowana polityka bezpieczeństwa i higieny pracy oraz udokumentowane cele ogólne i szczegółowe dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • udokumentowane procedury wymagane postanowieniami normy PN-N-18001,
  • dokumenty potrzebne do zapewnienia skutecznego planowania, przebiegu i nadzorowania jej działań w ramach systemu zarządzania BHP,
  • zapisy wymagane przepisami prawnymi oraz postanowieniami normy,
  • zapisy wskazujące inną dokumentację związaną.

Zgodnie z wymogami normy firma powinna posiadać udokumentowane procedury dotyczące następujących obszarów:

  • określania potrzeb dotyczących szkoleń w dziedzinie BHP,
  • identyfikacji zagrożeń oraz związanego z nimi ocenami ryzyka zawodowego,
  • planowania prac i działań związanych ze znaczącymi zagrożeniami,
  • przeprowadzania okresowych audytów systemu zarządzania BHP,
  • realizacji działań korygujących i zapobiegawczych,
  • monitorowania bezpieczeństwa i higieny pracy.

Dokumentowanie procedur

Specjalnym rodzajem dokumentów nadzorowanych przez system zarządzania BHP są zapisy. Stanowią one dowód pewnych działań i są szczególnie istotne w trakcie audytów systemu i przeglądów, ponieważ nie można formułować niezgodności bez posiadanych dowodów tylko na podstawie ogólnych wniosków. Zapisy są dokumentami, których nie można zmieniać. Raz sporządzone stanowią dokumentację systemową.

 

Przykładem zapisów utrzymywanych w ramach systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy są:

  • wyniki pomiarów czynników szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych w środowisku pracy,
  • dokumentacja powypadkowa (statystyczna karta wypadku przy pracy, rejestr wypadków przy pracy, protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy),
  • zaświadczenia o odbyciu szkoleń wstępnych, okresowych,
  • wyniki badań okresowych pracowników,
  • raporty z audytów i przeglądów zarządzania.

 

Zapisy te powinny być czytelne, zrozumiałe, możliwe do zidentyfikowania oraz tak przechowywane i utrzymywane, aby były łatwo dostępne oraz zabezpieczone przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub utratą.

Pracownicy powinni mieć prawo dostępu do zapisów związanych z ich środowiskiem pracy i stanem zdrowia, pod warunkiem przestrzegania zasad poufności i przepisów dotyczących ochrony danych osobowych.

Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *