Materiały Szkoleniowe: Szkolenie okresowe BHP online dla pracowników administracyjno-biurowych

Ochrona pracy młodocianych Kopiuj

Wybrane regulacje prawne z zakresu prawa pracy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem:

Ochrona pracy młodocianych

Młodzi pracownicy coraz wcześniej wkraczają na rynek pracy. Najczęściej w takich dziedzinach jak: usługi, handel czy budownictwo. Bardzo ważne jest, aby na samym początku drogi zawodowej prawidłowo przygotować młodego człowieka do pracy i wyrobić w nim nawyki bezpiecznego jej wykonywania zgodnie z zasadami bhp oraz nauczyć określonych zachowań. Dlatego to pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne  warunki pracy swoim pracownikom z uwzględnieniem ochrony zdrowia młodocianych. Szczegółowo przepisy związane z zatrudnieniem osoby młodocianej określa Kodeks pracy w Dziale IX – Zatrudnianie młodocianych oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnienie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.

Według kodeksu pracy młodociany to osoba, która ukończyła 16 lat, ale nie przekroczyła 18 lat. Zatrudnienie młodocianego pracownika podlega szczególnemu rygorowi, to znaczy: wolno zatrudniać tylko tych, którzy (art. 191 Kodeksu pracy):

  • ukończone 16 lat:
  • ukończyli co najmniej gimnazjum;
  • przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat.

Młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

W wyjątkowych przypadkach dopuszczalne jest:

  • zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum;
  • zwolnienie młodocianych nieposiadających kwalifikacji zawodowych od odbycia przygotowania zawodowego;
  • zatrudnianie osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum;
  • zatrudnianie osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.

Takie odstępstwa od prawnej reguły określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnienie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.

Nauka zawodu pracownika młodocianego trwa nie krócej niż 24 miesiące i nie dłużej niż 36 miesięcy. Ma  ona na celu przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze wykwalifikowanego pracownika i obejmuje naukę zawodu oraz dokształcanie teoretyczne.

PAMIĘTAJ: Pracodawca jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników młodocianych zgodnie z art. 193 Kodeksu pracy.

Przy zawieraniu i rozwiązywaniu z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania zawodowego zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy dotyczące umów na czas nieokreślony, z wyjątkiem przepisów dotyczących treści umowy i możliwości rozwiązania jej za wypowiedzeniem.

Według art. 195 § 1 umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać w szczególności:

  • rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy);
  • czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego;
  • sposób dokształcania teoretycznego;
  • wysokość wynagrodzenia.

Przyuczenie do wykonywania określonej pracy ma na celu przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze przyuczonego robotnika i może dotyczyć wybranych prac związanych                   z nauką zawodu. Pracodawca jest obowiązany zwolnić młodocianego pracownika od pracy na czas jego udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się (art. 198 Kodeksu pracy). Jeżeli młodociany nie ukończył przygotowania zawodowego przed osiągnięciem 18 lat, obowiązek dokształcania się może być przedłużony do czasu ukończenia przygotowania zawodowego.

Zgodnie z art. 196 Kodeksu pracy rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego dopuszczalne jest tylko w razie:

  • niewypełniania przez młodocianego obowiązków wynikających z umowy o pracę lub obowiązku dokształcania się, pomimo stosowania wobec niego środków wychowawczych;
  • ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
  • reorganizacji zakładu pracy uniemożliwiającej kontynuowanie przygotowania zawodowego;
  • stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa przygotowanie zawodowe.

Młodociany pracownik może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac (art. 2001 § 1 Kodeksu pracy), które nie mogą powodować zagrożenia dla jego życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego, a także nie może utrudniać mu wypełniania obowiązku szkolnego.

 

Wykaz lekkich prac:

  • określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy;
  • wymaga zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy;
  • nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym.

Pracodawca ma wiele obowiązków wobec młodocianego pracownika np.:

  • ustala wykaz lekkich prac w regulaminie pracy lub w osobnym akcie, jeśli nie ma obowiązku wydania takiego regulaminu;
  • zapoznaje młodocianego z wykazem lekkich prac przed rozpoczęciem przez niego pracy;
  • zapewnia młodocianym pracownikom opiekę i pomoc niezbędną do ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy;
  • ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego;
  • prowadzi ewidencję pracowników młodocianych celem umożliwienia oceny stopnia narażenia na występowanie warunków stwarzających największe zagrożenie dla zdrowia młodych pracowników.

Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać 2 godzin. Według Kodeksu pracy wymiar czasu pracy młodocianego  w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.

Szczególna ochrona zdrowia pracownika młodocianego wiąże się z wykonywaniem przez niego określonych badań.

Art. 201 § 1 Kodeksu pracy mówi, iż młodociany podlega:

  • wstępnym badaniom lekarskim przed przyjęciem do pracy (badania wstępne służą ocenie przydatności, ze względu na stan zdrowia, do zatrudnienia na konkretnym stanowisku pracy. Celem tych badań jest zapobieganie zatrudnianiu przy pracach, których rodzaj, ze względu  na właściwości psychofizyczne lub stan zdrowia, stwarzałby szczególne zagrożenie dla młodocianych lub innych pracowników);
  • badaniom okresowym (wykonywane są w celu wczesnego wykrywania zaburzeń stanu zdrowia. Badaniom okresowym podlegają wszyscy młodociani, bez względu na rodzaj wykonywanej pracy, badania kontrolne wykonywane są natomiast w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisk);
  • i kontrolnym w czasie zatrudnienia.

Badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadzane są na koszt pracodawcy. Pracodawca ponosi również koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad młodocianymi, niezbędnej  z uwagi na warunki pracy. Bardzo ważne jest to, iż pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

,,Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, pracodawca jest obowiązany zmienić rodzaj pracy, a gdy nie ma takiej możliwości, niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia”. Pracodawca musi również poinformować młodocianego pracownika o istniejącym ryzyku, które wiąże się z pracą wykonywaną przez młodocianego, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Pracownik młodociany podlega szczególnej ochronie również zgodnie z art. 202 Kodeksu pracy tj. czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę, a młodocianego w wieku powyżej 16 lat –  8 godzin na dobę. Do czasu pracy pracownika młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.

Ponadto bardzo ważne jest to, że jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownia młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca musi wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczoną do czasu pracy. Młodociany pracownik również nie może pracować w porze nocnej tj. między godziną 2200 a 600 rano ( w przypadku młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum lub 16 lat, pora nocna przypada pomiędzy godziną 2000 a 600 rano)  i w godzinach nadliczbowych zgodnie z art. 203 Kodeksu pracy.

Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

Młodociany pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego. Nabywa je z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy. Wymiar tego urlopu zgodnie z art. 205  § 1 uzyskuje w wymiarze 12 dni roboczych. Po roku zatrudnienia młodociany pracownik uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat. Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych. Młodocianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może, na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych.

Ponadto zgodnie z art. 205 § 4 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Warto zaznaczyć, że uniemożliwienie lub utrudnienie młodocianemu pracownikowi korzystanie z powyższych uprawnień, a także zatrudnienie go w pracach wzbronionych, stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zagrożone karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł zgodnie z art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy.

Młodociani pracownicy nie mogą wykonywać niektórych prac. Zostały one określone jako prace wzbronione i generalnie obowiązuje zakaz zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych. Zostały one wymienione w wykazie, który  ustala  w drodze rozporządzenia Rada Ministrów – załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.

Dozwolone jest: zatrudnianie młodocianych w wieku powyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbronionych młodocianym, które są określone w załączniku nr 2 do powyższego rozporządzenia, jeżeli jest to niezbędne do odbycia przygotowania zawodowego młodocianych. Praca ta nie może mieć charakteru pracy stałej: ma ograniczać się do zaznajamiania młodocianych z czynnościami podstawowymi, niezbędnymi do odbycia przygotowania zawodowego.

 

W tym przypadku pracodawca podejmuje działania niezbędne do zapewnienia młodocianemu szczególnej ochrony zdrowia podczas pracy, biorąc w szczególności pod uwagę:

  • ryzyko wynikające z ich braku doświadczenia,
  • brak świadomości istniejących lub potencjalnych zagrożeń oraz
  • niepełną dojrzałość fizyczną i psychiczną, w tym:

– zapewnia wykonywanie pracy i zajęć przez młodocianych na stanowiskach pracy i w warunkach niestwarzających zagrożeń dla ich bezpieczeństwa i zdrowia;

– zapewnia nadzór nauczycieli, instruktorów praktycznej nauki zawodu lub innych osób uprawnionych do prowadzenia praktycznej nauki zawodu nad wykonywaniem pracy przez młodocianych;

– informuje młodocianych o możliwych zagrożeniach i o wszelkich podjętych działaniach dotyczących ich zdrowia;

– organizuje przerwy w pracy młodocianych dla ich odpoczynku w pomieszczeniach odizolowanych od czynników szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych.

Dopuszczenie młodocianych do prac, o których mowa powyżej, może nastąpić na podstawie oceny ryzyk