Materiały szkoleniowe: szkolenie okresowe BHP online dla pracowników administracyjno-biurowych

Postęp w zakresie oceny zagrożeń czynnikami występującymi w procesach pracy oraz w zakresie metod ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia i życia pracowników. Kopiuj

POSTĘP W ZAKRESIE OCENY ZAGROŻEŃ CZYNNIKAMI WYSTĘPUJĄCYMI W PROCESACH PRACY ORAZ W ZAKRESIE METOD OCHRONY PRZED ZAGROŻENIAMI DLA ZDROWIA I ŻYCIA PRACOWNIKÓW

Zgodnie z definicją określoną w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przez ryzyko zawodowe należy rozumieć prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niepożądanych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Prawodawca zgodnie z Kodeksem pracy ma obowiązek dokonania oceny ryzyka zawodowego występującego na  stanowiskach pracy w jego zakładzie, jest również zobowiązany poinformować każdego z pracowników  o poziomie tego ryzyka na stanowisku oraz wskazania na środki ograniczające poziom zagrożeń występujących w zakładzie.

Ocena ryzyka zawodowego ma na celu przeprowadzenie szczegółowej analizy procesu pracy, która pozwoli na wykrycie zagrożeń. Służy to rozpoznaniu istniejących niebezpieczeństw, ich analizę a przede wszystkim wprowadzenie środków poprawiających warunki pracy i ograniczających szkodliwy wpływ procesu pracy na pracownika. Wiąże się to  bezpośrednio z poprawą środowiska pracy i zmniejszeniem kosztów. Istnieje bowiem ścisła zależność pomiędzy właściwymi warunkami pracy a wydajnością pracy i końcowym wynikiem finansowym firmy poprzez ograniczenie liczby dni absencji, spowodowanych złymi warunkami pracy oraz wypadkami przy pracy. Ustawodawca wprowadzając poszczególne  przepisy w zakresie oceny ryzyka zawodowego chce zmusić pracodawców do podjęcia wysiłków zmierzających do poprawy warunków pracy. Ponadto z przyczyn społecznych niezmiernie istotne jest dokumentowanie ryzyka zawodowego występującego w poszczególnych zakładach, liczby wypadów przy pracy i chorób zawodowych.  W tym celu nałożono na każdego pracodawcę  obowiązek ścisłego dokumentowania wszystkich zagrożeń, wypadków i chorób zawodowych oraz prowadzenie w tym zakresie odpowiedniej dokumentacji.

Regulamin pracy powinien ustalać obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą

Przepisy prawa pracy związane z oceną ryzyka zawodowego

  • Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( 10 ust. 4) Państwowa Inspekcja Pracy może podejmować działania w zakresie prowadzenia badań i pomiarów oraz analizowania zagrożeń powodowanych przez czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy.

Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania wykonania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod, rodzaju lub częstotliwości wykonania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy

Regulamin pracy powinien ustalać obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą.

Pracodawca jest obowiązany przekazywać pracownikom informacje o:

  • zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników,
  • działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń.

W razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców, pracodawcy ci mają obowiązek informować siebie nawzajem oraz pracowników lub ich przedstawicieli o działaniach w zakresie zapobiegania zagrożeniom zawodowym występującym podczas wykonywanych przez nich prac.

Ustalenie stopnia szkodliwości materiałów

W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca:

  • zastępuje te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia,
  • lub stosuje inne dostępne środki ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Narażenie na czynniki rakotwórcze lub mutagenne

W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca:

  • stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie,
  • a jeżeli jest to niemożliwe – ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki,
  • prowadzi rejestr prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych oraz rejestr pracowników zatrudnionych przy takich pracach

Ochrona przed promieniowaniem jonizującym

Dawka promieniowania jonizującego pochodzącego ze źródeł naturalnych, otrzymywana przez pracownika przy pracy w warunkach narażenia na to promieniowanie, nie może przekraczać dawek granicznych określonych w odrębnych przepisach dla sztucznych źródeł promieniowania jonizującego.

Ocena ryzyka zawodowego

Pracodawca:

  • ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane
    z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko,
  • informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się
    z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

UWAGA: Zapoznanie się z oceną ryzyka zawodowego pozwala pracownikowi na uzyskanie informacji
o występujących zagrożeniach, możliwych wypadkach
i chorobach związanych z pracą oraz o sposobach ochrony przed tymi zagrożeniami.

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

Ryzyko zawodowe – prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Zagrożenie – stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę.

Rodzaje zagrożeń:

  • wynikające ze środowiska pracy określonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi,
  • wynikające ze sposobu wykonywania pracy.

Identyfikacja zagrożeń

W toku identyfikacji zagrożeń należy wskazać warunki środowiska pracy, które mogą powodować niebezpieczeństwo dla zdrowia pracowników wykonujących konkretne zadania.

Należy zwrócić uwagę na wszystkie zadania, jakie wykonuje pracownik, a nie ograniczać się do „stanowiska pracy” – często pojmowanego tylko jako jedno miejsce w zakładzie pracy. Pracownik, który w celu wykonania powierzonego zadania musi przejść np. do magazynu po półprodukty, też może być narażony na niebezpieczeństwo.

Etap ten powinien dać odpowiedź na pytania:

  • czy przy analizowanych pracach występują czynniki: szkodliwe, niebezpieczne (do których zaliczymy czynniki chemiczne, biologiczne oraz fizyczne) i/lub uciążliwe (głównie wynikające ze sposobu wykonywania pracy, choć nie tylko – np. oświetlenie) mogące stanowić zagrożenie,
  • kto jest narażony na oddziaływanie tych czynników.

Informacje o zagrożeniach można pozyskiwać np. przez analizę dokumentacji:

list kontrolnych opracowanych na podstawie przepisów BHP oraz Polskich Norm;

– DTR oraz danych technicznych o stosowanych na stanowisku maszynach i urządzeniach (w celu porównania z tym, co faktycznie występuje na stanowisku pracy);

– instrukcji stanowiskowych;

– wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych (np. pyły, hałas), a także uciążliwych (np. oświetlenie, wydatek energetyczny);

– kart charakterystyki substancji chemicznych;

– dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy, chorób zawodowych.

Szacowanie ryzyka zawodowego

Do oceny (szacowania) ryzyka zawodowego wykorzystuje się różne metody. Jedna z najprostszych przewiduje oszacowanie ryzyka za pomocą dwóch parametrów:

prawdopodobieństwa wystąpienia wypadku lub choroby:

  • mało prawdopodobne: nie powinny się zdarzyć,
  • prawdopodobne: mogą się zdarzyć, ale rzadko,
  • wysoce prawdopodobne: mogą zdarzyć się wielokrotnie;

ciężkości następstwa (strat):

  • mała, np. drobny uraz,
  • średnia: uraz lub choroba, powodująca krótki okres absencji,

ciężka: uraz lub choroba powodujące ciężkie dolegliwości lub śmierć.

Przykład:

Praca na stanowisku dekarza, przykładowe zagrożenie: upadek z wysokości.

Dokonano następującego oszacowania:

  • prawdopodobieństwo upadku z wysokości: średnie,
  • strata: duża.

Wynik oszacowania: ryzyko „duże”.

W związku z oszacowaniem ryzyka jako duże pracodawca musi podjąć działania zmierzające do ograniczenia ryzyka, np. przez wyposażenie w sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości, stały nadzór nad pracami, szkolenia pracowników, stałą kontrolę sprzętu itp.

Szczegółowy sposób oszacowania ryzyka zawodowego, z wykorzystaniem m.in. skali trójstopniowej, przewiduje Polska Norma.

Dobór metody oceny ryzyka zawodowego należy do pracodawcy.

Wybrana metoda powinna być dostosowana do warunków występujących w zakładzie pracy. Im poważniejsze zagrożenia, tym metoda powinna być dokładniejsza.

Procesy pracy – obowiązki pracodawcy

Pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.

Obowiązek ten powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez:

  • zapobieganie zagrożeniom;
  • przeprowadzanie oceny ryzyka związanego z zagrożeniami, które nie mogą być wyeliminowane;
  • likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstawania;
  • dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości pracownika, w szczególności przez odpowiednie projektowanie i organizowanie stanowisk pracy, dobór maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy – z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie, oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie pracowników;
  • stosowanie nowych rozwiązań technicznych;
  • zastępowanie niebezpiecznych procesów technologicznych, urządzeń, substancji i innych materiałów – bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi;
  • nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej;
  • instruowanie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

 Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy:

  • doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy,
  • stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy.

Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.

Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:

  • zapewniać zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;
  • być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.

Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych.

Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

  • opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:

a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,

b) wykonywanych zadań,

c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,

d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,

e) osób pracujących na tym stanowisku;

  • wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejsza
  • datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.

Zebranie informacji potrzebnych do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego

  • Jakie są w przedsiębiorstwie stanowiska pracy?
  • Jakie osoby pracują na tych stanowiskach? (ze szczególnym uwzględnieniem takich pracowników jak młodociani, osoby niepełnosprawne, kobiety w ciąży, podwykonawcy, pracownicy zatrudnieni poza siedzibą przedsiębiorstwa),
  • Jakie wykorzystuje się na stanowiskach pracy maszyny, narzędzia i materiały?
  • Na jakie zagrożenia wskazują instrukcje obsługi użytkowanych maszyn i urządzeń?
  • Jakie zadania (operacje technologiczne) wykonują pracownicy?
  • Jakie czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe występują na stanowiskach pracy?
  • Jakie stosowane są na stanowiskach pracy środki ochrony zbiorowej i indywidualnej?
  • Jakie są wyniki pomiarów czynników szkodliwych (o ile były przeprowadzane) i co wynika z dotychczasowej dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy (jeśli do takich doszło) i chorób zawodowych?
  • Jakie są już zidentyfikowane zagrożenia i możliwe skutki ich wystąpienia?
  • Jakie są przepisy prawne i normy dotyczące występujących w przedsiębiorstwie stanowisk pracy?

Informowanie o zagrożeniach występujących przy pracy

Przy pracach stwarzających zagrożenia, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania ludźmi wykonującymi te prace powinny być stosowane sygnały bezpieczeństwa – ręczne lub komunikaty słowne.

Pracodawca informuje pracowników o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazuje informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania.

Zmiany w procesie technologicznym, zmiany konstrukcyjne urządzeń technicznych oraz zmiany w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być poprzedzone oceną pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawcę.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych określa kluczowe pojęcia:

Zagrożenie czynnikiem chemicznym – oznacza swoistą właściwość czynnika chemicznego mogącą potencjalnie spowodować szkodę.

Ryzyko zawodowe stwarzane przez czynnik chemiczny – to prawdopodobieństwo (możliwość) wystąpienia potencjalnej szkody zdrowotnej w warunkach stosowania czynnika chemicznego lub narażenia na czynnik chemiczny w miejscu pracy.

Praca z udziałem czynnika chemicznego – oznacza każdą pracę, w której stosuje się lub zamierza się stosować czynnik chemiczny, w jakimkolwiek procesie, łącznie z jego wytwarzaniem, wszelkimi manipulacjami, przechowywaniem, transportem oraz usuwaniem w postaci odpadów i procesami przeróbki odpadów, a także wszelką działalność, która wynika z takiej pracy.

Narażenie zawodowe na czynnik chemiczny – to proces oddziaływania na organizm pracownika czynnika chemicznego występującego na jego stanowisku pracy.

Pracodawca jest obowiązany do:

  • ustalenia, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie oraz
  • do dokonania i udokumentowania oceny ryzyka zawodowego stwarzanego przez czynnik chemiczny.

 W ocenie ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany uwzględnić:

1) niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego;

2) otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia czynnikiem chemicznym oraz zaleceń jego bezpiecznego stosowania, w szczególności zawarte w karcie charakterystyki, o których mowa w odrębnych przepisach;

3) rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;

4) wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;

5) wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;

6) efekty działań zapobiegawczych;

7) wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;

8) warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.

Pracodawca jest obowiązany do uzyskania dodatkowej informacji od dostawcy czynnika chemicznego lub z innych dostępnych mu źródeł, jeżeli jest to niezbędne – w celu dokonania oceny ryzyka zawodowego.

W przypadku gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie.

Ocena ryzyka zawodowego musi zawierać ocenę także tych rodzajów prac, w czasie których może wystąpić istotny wzrost narażenia, w szczególności:

podczas remontów i napraw urządzeń, w wyniku innych działań, które mogą mieć szkodliwy wpływ na bezpieczeństwo lub zdrowie pracowników, także w tych przypadkach, gdy podjęto wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.

Ocenę ryzyka zawodowego sporządza się w formie pisemnej.

Ocenę ryzyka zawodowego pracodawca udostępnia lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Praca z czynnikami chemicznymi

W przypadku rozpoczęcia przez pracodawcę nowej działalności z zastosowaniem czynnika chemicznego prace można rozpocząć po:

  • ustaleniu, czy w środowisku pracy będzie występował czynnik lub czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie,
  • dokonaniu oceny ryzyka zawodowego wynikającego z obecności tego czynnika i podjęciu niezbędnych działań zapobiegawczych.

Ryzyko zawodowe wynikające z pracy z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie należy eliminować lub ograniczać do minimum zgodnie z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, a w szczególności przez:

  • właściwe zaprojektowanie i organizację pracy w miejscu pracy,
  • dostarczenie odpowiedniego wyposażenia dla prac z czynnikami chemicznymi oraz stosowanie procedur utrzymania ruchu, które zapewniają ochronę zdrowia i bezpieczeństwo pracowników w miejscu pracy
  • zmniejszanie do minimum liczby pracowników narażonych lub którzy mogą być narażeni na czynniki chemiczne w miejscu pracy,
  • zmniejszanie do minimum czasu i poziomu narażenia na czynnik chemiczny,
  • odpowiednią higienę miejsca pracy,
  • zmniejszanie do minimum ilości czynnika chemicznego wymaganego w procesie pracy,
  • stosowanie właściwych procedur pracy, w tym procedur lub instrukcji bezpiecznego obchodzenia się z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie i odpadami zawierającymi taki czynnik oraz procedur ich przechowywania i transportu w miejscu pracy,
  • właściwe stosowanie urządzeń i sprzętu w pracach z czynnikiem chemicznym, zapewniające bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników.

W przypadku gdy rodzaj prowadzonej przez pracodawcę działalności na to pozwala, preferowanym działaniem, podejmowanym w celu wyeliminowania lub ograniczenia ryzyka, powinno być unikanie stosowania czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie, przez zastąpienie go czynnikiem chemicznym lub procesem, który w warunkach jego stosowania nie stwarza zagrożenia lub stwarza mniejsze zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

  • W przypadkach, w których charakter prowadzonej przez pracodawcę działalności nie pozwala na podjęcie działań, o których mowa powyżej, pracodawca jest obowiązany do ograniczenia ryzyka do minimum przez zastosowanie środków oraz działań ochronnych i zapobiegawczych, odpowiednich do wyników oceny ryzyka zawodowego.

Eliminacja ryzyka zawodowego

W takich przypadkach działania i środki służące wyeliminowaniu ryzyka zawodowego lub jego ograniczeniu do minimum podejmuje się w następującej kolejności poprzez:

  • wyeliminowanie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego przez właściwe projektowanie procesów pracy i kontrolę techniczną oraz stosowanie odpowiedniego wyposażenia i materiałów,
  • ograniczenie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego przez właściwe projektowanie i właściwą organizację procesów pracy, stosowanie odpowiedniego wyposażenia i materiałów oraz systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych oraz ustalenie sposobów rejestracji nieprawidłowości i metod ich usuwania,
  • stosowanie środków ochrony zbiorowej u źródła powstawania zagrożenia, takich jak na przykład odpowiednia wentylacja i odpowiednie działania organizacyjne,
  • stosowanie środków ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać w inny sposób.

Ocena ryzyka – właściwości fizykochemiczne czynnika

Pracodawca zapewni ochronę pracowników przed zagrożeniami wynikającymi z fizykochemicznych właściwości czynnika chemicznego, podejmując, na podstawie wyników oceny ryzyka zawodowego, techniczne lub organizacyjne działania i środki zmierzające do bezpiecznego stosowania czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie.

W szczególności pracodawca podejmie, w kolejności określonej poniżej, działania i środki zmierzające do:

  • zapobieżenia obecności w miejscu pracy substancji palnych w stężeniu stwarzającym zagrożenie lub substancji chemicznie niestabilnych, w ilościach stwarzających zagrożenie wybuchem lub pożarem,
  • usunięcia źródeł zapłonu, które mogą spowodować pożar lub wybuch, oraz wyeliminowania warunków, które mogą powodować, że substancje chemicznie niestabilne mogą wywołać szkodliwe skutki fizyczne,
  • ograniczenia skutków dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w przypadku pożaru lub wybuchu substancji palnych, substancji chemicznie niestabilnych lub ich mieszanin.

 

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy

  • Pracodawca prowadzi rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zawierający następujące dane:

1) wykaz procesów technologicznych i prac, w których substancje chemiczne i ich mieszaniny lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym są stosowane, produkowane lub występują jako zanieczyszczenia bądź produkt uboczny, oraz wykaz tych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników wraz z podaniem ilościowej wielkości produkcji lub stosowania;

2) uzasadnienie konieczności stosowania substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o których mowa w pkt 1;

3) wykaz i opis stanowisk pracy, na których występuje narażenie na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

4) liczbę pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, w tym liczbę kobiet, zwanych dalej „pracownikami”;

5) określenie rodzaju substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powodujących narażenie, drogę i wielkość narażenia oraz czas jego trwania;

6) rodzaje podjętych środków i działań ograniczających poziom narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym.

Pracodawca jest obowiązany:

1) informować pracownika o opakowaniu, zbiorniku i instalacji zawierających substancje chemiczne, ich mieszaniny lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, a także o wymaganiach dotyczących oznakowania i znakach ostrzegawczych;

2) przeprowadzać okresowe szkolenia pracownika w zakresie:

  • ryzyka dla zdrowia, jakie wynika z oceny narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i dodatkowego ryzyka wynikającego z palenia tytoniu, oraz środków ostrożności, które powinny być podejmowane w celu ograniczenia tego narażenia,
  • wymagań higienicznych, które powinny być spełnione w celu ograniczenia narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
  • konieczności używania środków ochrony indywidualnej, w tym odzieży ochronnej,
  • działań zapobiegających wypadkom oraz działań koniecznych do podjęcia przez pracowników, w tym pracowników pełniących obowiązki ratownicze, podczas działań ratowniczych oraz wypadków.

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe związane z narażeniem pracowników na hałas lub drgania mechaniczne, wynikające z cech miejsca pracy oraz ze stosowanych w konkretnych warunkach środków lub procesów pracy, ze szczególnym uwzględnieniem:

  • poziomu i rodzaju narażenia, włącznie z narażeniem na hałas impulsowy lub drgania mechaniczne przerywane i powtarzające się wstrząsy;
  • czasu trwania narażenia, w tym czasu pracy w godzinach nadliczbowych, oraz obowiązujących u pracodawcy systemów i rozkładów czasu pracy;
  • wartości NDN oraz wartości progów działania dla hałasu lub drgań mechanicznych;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w tym należących do grup szczególnego ryzyka;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i drganiami mechanicznymi;
  • informacji dotyczących poziomu emisji hałasu lub drgań mechanicznych, dostarczanych przez producenta środków pracy;
  • istnienia alternatywnych środków pracy, zaprojektowanych do ograniczenia emisji hałasu lub drgań mechanicznych;

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe związane z narażeniem pracowników na hałas lub drgania mechaniczne, wynikające z cech miejsca pracy oraz ze stosowanych w konkretnych warunkach środków lub procesów pracy, ze szczególnym uwzględnieniem:

  • informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;
  • pośrednich skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i sygnałami bezpieczeństwa lub innymi dźwiękami, które pracownik powinien obserwować w celu ograniczenia ryzyka wypadku przy pracy;
  • skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z interakcji pomiędzy hałasem i substancjami chemicznymi o działaniu szkodliwym na narząd słuchu (substancjami ototoksycznymi), jeżeli umożliwia to stan wiedzy technicznej i medycznej;
  • dostępności środków ochrony indywidualnej przed hałasem lub drganiami mechanicznymi o odpowiedniej charakterystyce tłumienia;
  • pośrednich skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikających z oddziaływań drgań mechanicznych na środki pracy lub miejsce pracy, takich jak zakłócenia stabilności konstrukcji lub złączy, utrudnione operowanie elementami sterowniczymi, nieprawidłowości w odczytach wskazań aparatury kontrolno pomiarowej;
  • wpływu niskich temperatur i zwiększonej wilgotności na pracowników narażonych na działanie drgań mechanicznych, a szczególnie drgań miejscowych.

Ocena ryzyka zawodowego, powinna być:

– dokonywana każdorazowo, gdy nastąpiły zmiany warunków wykonywania pracy lub jeśli konieczność weryfikacji wykażą wyniki profilaktycznych badań lekarskich pracowników

– udokumentowana w sposób przyjęty u danego pracodawcy.

Eliminacja ryzyka związanego z narażeniem na hałas/drgania mechaniczne

Pracodawca eliminuje u źródła ryzyko zawodowe związane z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne albo ogranicza je do możliwie najniższego poziomu, uwzględniając dostępne rozwiązania techniczne oraz postęp naukowo-techniczny.

Program działań organizacyjno-technicznych zmierzających do ograniczenia narażenia na hałas lub drgania mechaniczne

Na podstawie oceny ryzyka zawodowego, po osiągnięciu lub przekroczeniu w środowisku pracy przez wielkości charakteryzujące:

  • hałas – wartości NDN,
  • drgania mechaniczne – wartości progów działania

pracodawca sporządza i wprowadza w życie program działań organizacyjno-technicznych zmierzających do ograniczenia narażenia na hałas lub drgania mechaniczne oraz dostosowuje te działania do potrzeb pracowników należących do grup szczególnego ryzyka.

Program ten powinien uwzględniać w szczególności działania polegające na:

  1. unikaniu procesów lub metod pracy powodujących narażenie na hałas lub drgania mechaniczne i zastępowaniu ich innymi, stwarzającymi mniejsze narażenia;
  2. dobieraniu środków pracy przeznaczonych do wykonywania określonej pracy, właściwie zaprojektowanych pod względem ergonomicznym, o możliwie najniższym poziomie emisji hałasu lub drgań mechanicznych;
  3. ograniczaniu narażenia na hałas lub drgania mechaniczne środkami technicznymi:
  • w przypadku hałasu przez stosowanie obudów dźwiękoizolacyjnych, kabin dźwiękoszczelnych, tłumików, ekranów, materiałów dźwiękochłonnych oraz układów izolujących i tłumiących dźwięki materiałowe,
  • w przypadku drgań mechanicznych przez stosowanie materiałów, elementów oraz układów izolujących i tłumiących drgania, w tym amortyzowanych siedzisk, uchwytów i rękawic antywibracyjnych;
  • projektowaniu miejsc pracy i rozmieszczaniu stanowisk pracy w sposób umożliwiający izolację od źródeł hałasu lub drgań mechanicznych oraz ograniczający jednoczesne oddziaływanie wielu źródeł na pracownika;
  • konserwowaniu środków pracy, obiektów budowlanych, urządzeń i układów izolujących i tłumiących hałas lub drgania mechaniczne oraz innych środków ochrony zbiorowej;
  • informowaniu i szkoleniu pracowników w zakresie poprawnego i bezpiecznego posługiwania się środkami pracy;
  • ograniczaniu czasu i poziomu narażenia oraz liczby osób narażonych na hałas lub drgania mechaniczne przez właściwą organizację pracy, w szczególności stosowanie skróconego czasu lub przerw w pracy i rotacji na stanowiskach pracy

W przypadku gdy uniknięcie lub wyeliminowanie ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na hałas nie jest możliwe za pomocą środków ochrony zbiorowej lub organizacji pracy, pracodawca:

  • udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu, jeżeli wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy przekraczają wartości progów działania,
  • udostępnia środki ochrony indywidualnej słuchu oraz nadzoruje prawidłowość ich stosowania, jeżeli wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy osiągają lub przekraczają wartości NDN.

Środki ochrony indywidualnej słuchu są dobierane w sposób eliminujący ryzyko uszkodzenia słuchu lub zmniejszający je do najniższego możliwego do osiągnięcia w danych warunkach poziomu.

Rozwiązania wpływające na ograniczenie ryzyka związanego z hałasem/drganiami mechanicznymi

Pracodawca:

  • oznacza znakami bezpieczeństwa miejsca pracy, w których wielkości charakteryzujące hałas w środowisku pracy przekraczają wartości NDN oraz
  • wydziela strefy z takimi miejscami i ogranicza do nich dostęp, jeżeli jest to technicznie wykonalne i ryzyko wynikające z narażenia na hałas uzasadnia takie wydzielenie.

 W przypadku gdy wielkości charakteryzujące drgania mechaniczne przekraczają wartości progów działania oraz występuje konieczność ochrony przed zimnem i wilgocią, pracodawca zapewnia pracownikom narażonym na działanie drgań ogólnych odzież ochronną, a pracownikom narażonym na działanie drgań miejscowych – rękawice ochronne.

Narażenie indywidualne pracownika na hałas lub drgania mechaniczne nie może przekroczyć wartości NDN.

W przypadku stwierdzenia narażenia indywidualnego na hałas lub drgania mechaniczne przekraczające wartości NDN, pracodawca:
– podejmuje niezwłoczne działania w celu ograniczenia narażenia indywidualnego poniżej wartości NDN,
– ustala przyczyny wystąpienia nadmiernego narażenia indywidualnego,
– dobiera środki ochronne oraz podejmuje działania zapobiegawcze, pozwalające uniknąć ponownego wystąpienia narażenia indywidualnego przekraczającego wartości NDN.

Pracodawca zapewnia pracownikom narażonym na działanie hałasu lub drgań mechanicznych informacje i szkolenie w zakresie odnoszącym się do wyników oceny ryzyka zawodowego.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 200a0 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych

–    Pracodawca jest obowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, w szczególności biorąc pod uwagę:

  • masę przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i położenie środka ciężkości,
  • warunki środowiska pracy, w tym w szczególności temperaturę i wilgotność powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia,
  • organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy,
  • indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek
    i stan zdrowia.

Ocena ryzyka – ręczne prace transportowe

Ocena ryzyka powinna być dokonywana przy organizowaniu ręcznych prac transportowych, a także po każdej zmianie organizacji pracy.

Na podstawie oceny ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany podejmować działania mające na celu usunięcie stwierdzonych zagrożeń.

Przed dopuszczeniem pracownika do ręcznych prac transportowych pracodawca jest obowiązany:

  • przeszkolić pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym w szczególności w zakresie prawidłowych sposobów wykonywania ręcznych prac transportowych, w trybie określonym w odrębnych przepisach,
  • zapewnić pracownikom informacje dotyczące przemieszczanego przedmiotu, w szczególności: jego masy i położenia jego środka ciężkości, zwłaszcza w przypadku gdy masa jest nierównomiernie rozłożona,
  • informować pracowników o wszystkich aspektach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymaganiach ergonomii, w tym o wynikach oceny ryzyka zawodowego oraz o środkach bezpieczeństwa zapobiegających urazom, a zwłaszcza urazom kręgosłupa.

METODY OCHRONY PRZED ZAGROŻENIAMI DLA ZDROWIA I ŻYCIA PRACOWNIKÓW

Kodeks pracy stanowi, że pracodawca ponosi odpowiedzialność (art. 207)  za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływają obowiązki pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy.

Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Na realizację obowiązków wynikających z art. 207 kodeksu pracy mają wpływ dwa aspekty.

  • przystosowanie organizacji i samej pracy oraz jej warunków środowiskowych do biologicznych właściwości zatrudnionych
  • przygotowanie i dobór człowieka do wykonywania określonej pracy

Aspekt pierwszy polega na przystosowaniu do potrzeb człowieka:

  • wielkości energetycznego obciążenia pracą,
  • pozycji ciała przy pracy przez ograniczenie mięśniowego obciążenia statycznego,
  • czasu i przerw w pracy,
  • rytmu i tempa pracy,
  • monotypii ruchowej,
  • konstrukcji maszyn, urządzeń i narzędzi używanych w procesie pracy,
  • organizacji stanowiska pracy, aby ograniczyć zbędne trudności psychiczne i napięcia nerwowe w procesie pracy związane z odbiorem informacji, podejmowaniem decyzji i wykonywaniem czynności.

Aspekt drugi polega na działalności wychowawczej:

  • przygotowaniu człowieka do wymagań, jakie stawiane są na stanowisku pracy, w środowisku pracy,
  • przygotowaniu go od strony kwalifikacji zawodowych i wiedzy praktycznej wymaganych przy tej pracy,
  • doborze zdrowotnym, psychologicznym oraz socjologicznym do sytuacji i stosunków międzyludzkich panujących w określonym miejscu pracy.

Podstawowe zasady ergonomii jako nauki można sformułować następująco:

  • dopasowanie każdorazowo narzędzia pracy i zadania do możliwości człowieka – należy tak projektować wyposażenie i planować stanowiska pracy i zadania, aby w pełni korzystać z ludzkich zdolności, upodobań, zamiłowań i umiejętności, a jednocześnie przeciwdziałać określonym wadom;
  • pracuj mądrzej, nie ciężej – należy stosować skuteczne i ekonomiczne sposoby pracy i inne narzędzia działania, których wykorzystanie czyni pracę bezpieczniejszą, lżejszą, przyjemniejszą i wydajniejszą;
  • dbałość o to, by wyposażenie i zadania były przyjazne pracownikom – narzędzia pracy i zadania należy tak projektować, aby w opisie były łatwe do zrozumienia i następnie wykonania oraz sprawne w obsłudze, wady natomiast należy maksymalnie minimalizować;
  • umiejętne stosowanie zasad pracy, a także zasad jej organizacji.

Czynniki obciążenia w środowisku  pracy:

  • przestrzeń robocza,
  • postawa ciała,
  • rytm i tempo pracy,
  • przerwy w pracy.

Cechy współczesnej organizacji pracy:

  • mechanizacja i automatyzacja procesów produkcyjnych,
  • uciążliwości pracy zespołowej przy taśmie,
  • jednostronne obciążenie grup mięśni,
  • brak wszechstronnej i dostatecznej ruchliwości,
  • brak dostatecznego dotlenienia, dokrwienia narządów,
  • brak zwyczaju czynnego odpoczynku po pracy.

Współczesne metody pracy eliminują wiele czynności roboczych wymagających dynamicznego włączenia się dużych grup mięśni kończyn
i tułowia:

  • powoduje to zmniejszenie ilości prac związanych ze znacznym wydatkiem energetycznym pracownika,
  • równocześnie zwiększa się obciążenie fizyczne wynikające z jednostronnego obciążania mięśni przy pracach monotypowych, w wymuszonej pozycji ciała,
  • zmęczenie stanowi naturalną reakcję ustroju na obciążenia związane z istotą samej pracy oraz ze środowiskiem, w którym się odbywa,
  • zasadniczą cechę zmęczenia stanowi spadek zdolności do wykonywania pracy,
  • zmęczenie pojawia się o wiele wcześniej, niż następuje kres wytrzymałości wysiłkowej,

Zjawisko zmęczenia – zmuszając do obniżenia intensywności lub do zaprzestania pracy – stanowi pewnego rodzaju reakcję ochronną, zabezpieczającą ustrój przed skutkami nadmiernego obciążenia wysiłkowego.

Rola obciążenia fizycznego stanowi bardzo istotny czynnik w rozwoju zmęczenia:

  • czynniki – pozycja ciała podczas pracy, rodzaj zaangażowanych mięśni, warunki mikroklimatu mogą wywierać większy wpływ na rozwój zmęczenia niż nieduże różnice w ponoszonym wydatku energetycznym (zwłaszcza poniżej 5 kcal),
  • dużą rolę w rozwoju zmęczenia przypisuje się statycznym napięciom mięśni, zwłaszcza podczas pracy wymagającej niezmiennej pozycji ciała,
  • w odróżnieniu od pracy dynamicznej, gdzie skurcze mięśni przeplatają się ze stanami rozluźnienia, przy wysiłkach statycznych występuje długotrwałe napięcie mięśni, co znacznie zwiększa zmęczenie pracownika,
  • zwiększenie zmęczenia pracownika występuje także przy zbyt jednostronnym zaangażowaniu ruchowym,
  • monotypowość ruchów powoduje nadmierne obciążenie pewnych grup mięśniowych, co oprócz zmęczenia może także powodować np. zmiany o charakterze zapalno zwyrodnieniowym w mięśniach i nerwach obwodowych; szczególnie w przypadku młodocianych.

Zasadnicze postulaty ergonomii dotyczące miejsca pracy można ująć następująco:

  • pracuj w naturalnej pozycji,
  • redukuj nadmierny wysiłek,
  • trzymaj wszystko w zasięgu ręki,
  • pracuj na dogodnej wysokości,
  • redukuj nadmierne i niepotrzebne ruchy,
  • minimalizuj zmęczenie,
  • unikaj statycznego obciążenia,
  • ruszaj się i wykonuj ćwiczenia,
  • zmniejszaj siłę i skracaj czas jej trwania,
  • minimalizuj nacisk punktowy na ciało,
  • zapewnij swobodę ruchów w wykonywaniu pracy,
  • zadbaj o projekt dla wysokich pracowników,
  • zadbaj o zdrowe i komfortowe warunki pracy.

Przy projektowaniu i planowaniu ergonomicznych miejsc pracy należy rozważyć i uwzględnić wpływ następujących grup czynników, wynikających ze zróżnicowanego zespołu cech ludzkich:

  • różne cechy zewnętrzne pracowników wzrost, waga; miejsce pracy powinno pasować dla każdego pracownika;
  • ludzie mają różne ograniczenia – fizyczne czy umysłowe, np. nawet najwyższa osoba nie dosięgnie wszystkich rzeczy znajdujących się na półce za wysoko umiejscowionej. Ciało ludzkie nie toleruje obciążenia statycznego przez długi czas, dlatego tworząc miejsce pracy, musimy o tym pamiętać. Ograniczenia umysłowe dotyczą głównie reakcji i przetwarzania informacji. Dla każdego człowieka są limity odnośnie do liczby spraw, którymi może się zajmować jednocześnie;
  • ludzie mają różne osobowości – postawa i zachowanie człowieka zależą głównie od zespołu cech osobowości i od okoliczności;
  • ludzie różnie reagują – ludzie uczą się przez całe życie właściwego reagowania na różne sytuacje. Jeżeli weźmiemy pod uwagę przewidywalne reakcje (zachowania człowieka) zależne od okoliczności, to będzie można prawidłowo zaprojektować bezpieczne i wydajne miejsce pracy.

Organizacja ergonomicznego stanowiska pracy polega na:

  • odpowiednim planowaniu produkcji i przydziału zadań;
  • przygotowaniu procesu wytwarzania produktów lub ich elementów;
  • obsłudze, dozorze oraz kontroli realizowanych procesów pracy i produkcji;
  • ewidencjonowaniu i rejestracji wykonywanych prac i uzyskiwanej produkcji oraz rozliczania i analizowania wyników.

Każde stanowisko pracy powinno być przystosowane do wykonania określonych prac oraz do pracownika o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych i cechach psychofizycznych.

W organizacji stanowiska pracy powinno się wyodrębnić co najmniej:

  • funkcjonalne ukształtowanie (przebieg) pracy i udział w niej człowieka;
  • dobór i przestrzenne rozmieszczenie środków pracy oraz przedmiotów pracy;
  • organizację transportu (przemieszczenia);
  • ukształtowanie otoczenia stanowiska pracy (otoczenie ludzkie, warunki mikroklimatyczne, warunki akustyczne, oświetlenie, zanieczyszczenie, barwa, estetyka).

Funkcjonalne ukształtowanie pracy oraz udział w niej człowieka to konieczność dostosowania przebiegu pracy do wymagań funkcjonalnych, a także uwarunkowań psychofizycznych osoby zatrudnionej na danym stanowisku pracy. W związku z tym należy uwzględniać:

  • podział zadania na części składowe (operacje, czynności, ruchy);
  • najbardziej celowe rozmieszczenie maszyn i urządzeń z punktu widzenia realizacji zadania i możliwości człowieka (np. odpowiednie umocowanie pojemników na narzędzia i materiały);
  • możliwość zastosowania najbardziej ekonomicznych ruchów rąk;
  • właściwości fizyczne (antropometryczne) pracownika;
  • osobowość, zwłaszcza temperament pracownika i jego cechy umysłowe;
  • całokształt przebiegu ruchów, w tym także ruchów jałowych (prostych), które mogą stanowić formę odpoczynku.

Wielką rolę w organizacji stanowiska pracy odgrywa właściwy dobór oraz przestrzenny układ środków i przedmiotów pracy. Szczególnie chodzi tu o racjonalne rozwiązania dotyczące:

  • powierzchni stanowiska pracy,
  • wyposażenia stanowiska pracy w środki pracy (maszyny, urządzenia, narzędzia, pomoce warsztatowe),
  • przestrzeni operacyjnej i rozmieszczenia środków pracy,
  • ułożenia przedmiotów pracy i ich obiegu,
  • organizacji transportu międzyoperacyjnego,
  • pozycji pracownika przy pracy,
  • wysokości manipulacyjnej (wykonania pracy).

Na podstawowe warunki i elementy racjonalnej organizacji stanowiska pracy składają się :

  • dokumenty, instrukcje, wytyczne, na podstawie których realizowana jest praca na danym stanowisku pracy;
  • usytuowania stanowiska pracy (powiązania służbowe, zadania, pełnione funkcje i czynności, sposób współpracy z innymi stanowiskami);
  • lokalizacja stanowiska pracy;
  • wyposażenie techniczne stanowiska pracy i jego rozmieszczenie;
  • metody pracy na stanowisku (sposoby i techniki pracy, intensywność pracy);
  • całokształt czynników psychofizycznych wpływających na organizm pracownika;
  • harmonogram pracy, określający w czasie przebieg pracy na stanowisku;
  • bezpieczeństwo i higiena pracy na stanowisku.

Kształtowanie warunków pracy zgodnie z wymaganiami bezpieczeństwa pracy

Przepisy Kodeksu pracy uwzględniają:

(art. 213)

  • 1. Pracodawca jest obowiązany zapewniać, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego, w którym przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy.
  • 2. Obiekt budowlany, w którym znajdują się pomieszczenia pracy, powinien spełniać wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.
  • 3. Przebudowa obiektu budowlanego, w którym znajdują się pomieszczenia pracy, powinna uwzględniać poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.
  • 4. Przepisy § 1- 3 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy budowa lub przebudowa dotyczy części obiektu budowlanego, w której znajdują się pomieszczenia pracy.

(art. 214)

  • 1. Pracodawca jest obowiązany zapewniać pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników.
  • 2. Pracodawca jest obowiązany utrzymywać obiekty budowlane i znajdujące się w nich pomieszczenia pracy, a także tereny i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Zgodnie z § 19 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy:

Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pracy powinny zapewniać spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz czasu przebywania pracowników w tych pomieszczeniach;

Na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przypadać co najmniej 13 m3 wolnej objętości pomieszczenia oraz co najmniej                2 m2 wolnej powierzchni podłogi (niezajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.).

W pomieszczeniach pracy należy zapewnić ponadto oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami.

We wszystkich miejscach na terenie zakładu pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pracodawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne jest niewystarczające, a wymagania dotyczące oświetlenia określają Polskie Normy.

(§ 20)

Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie może być mniejsza niż: 

 3 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia

UWAGA: Wysokość ta może być obniżona w przypadku zastosowania klimatyzacji – pod warunkiem uzyskania zgody państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

Wysokość może być zmniejszona do:

  • 2,5 m w świetle:
  • jeżeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie więcej niż 4 pracowników, a na każdego z nich przypada co najmniej po 15 m3wolnej objętości pomieszczenia lub
  • w pomieszczeniu usługowym lub produkcyjnym drobnej wytwórczości mieszczącym się w budynku mieszkalnym, jeżeli przy wykonywanych pracach nie występują pyły lub substancje szkodliwe dla zdrowia, hałas nie przekracza dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w budynkach mieszkalnych określonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika przypada co najmniej 15 m3wolnej objętości pomieszczenia,
  • 2,2 m w świetle – w dyżurce, portierni, kantorze, kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w pomieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej do większego pomieszczenia;
  • 3,3 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

Wysokość pomieszczenia czasowej pracy nie może być mniejsza niż:

  • 2,2 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia,
  • 2,5 m w świetle – jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

Nowoczesne rozwiązania techniczno – organizacyjne wpływające na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy

Plan poprawy warunków BHP można sporządzić w postaci dokumentu o dowolnej formie, np. tabeli lub opisowej. Układ i treść takiego planu nie zostały określone w żadnym akcie prawnym, jednak należy w nim uwzględnić:

  • przedsięwzięcia związane z koniecznością zakupów (np. środków ochrony indywidualnej);
  • przedsięwzięcia dotyczące przystosowania maszyn i urządzeń, w celu spełnienia minimalnych wymagań bezpieczeństwa podczas użytkowania ich przez pracowników;
  • przedsięwzięcia związane z funkcjonowaniem służby bezpieczeństwa i higieny pracy (materiały poglądowe, pomoce szkoleniowe, znaki bezpieczeństwa itp.);
  • dodatkowe potrzeby w zakresie szkolenia pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (wykraczające poza ramowe programy szkolenia);
  • inne przedsięwzięcia wynikające z analizy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Działania organizacyjne

Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej „służbą BHP”, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zaś pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby BHP może sam wykonywać zadania tej służby, jeżeli:

  • zatrudnia do 10 pracowników albo
  • zatrudnia do 20 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Wykonywanie zadań służby BHP w zakładzie

Pracodawca – w przypadku braku kompetentnych pracowników – może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy. Pracownik służby BHP oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań służby BHP, a także specjalista spoza zakładu pracy powinni spełniać wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby BHP oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników tej służby.

Pracownik służby BHP oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań tej służby, nie mogą ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla nich następstw z powodu wykonywania zadań i uprawnień służby BHP.

Właściwy inspektor pracy może nakazać utworzenie służby BHP albo zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi.

Prawidłowo zorganizowana praca służby BHP i jej wpływ na poprawę warunków pracy w przedsiębiorstwie.

Zakres zadań służby BHP

1) przeprowadzanie kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

2) bieżące informowanie pracodawcy o stwierdzonych zagrożeniach zawodowych, wraz z wnioskami zmierzającymi do usuwania tych zagrożeń,

3) sporządzanie i przedstawianie pracodawcy, co najmniej raz w roku, okresowych analiz stanu BHP zawierających propozycje przedsięwzięć technicznych i organizacyjnych mających na celu zapobieganie zagrożeniom życia i zdrowia pracowników oraz poprawę warunków pracy,

4) udział w opracowywaniu planów modernizacji i rozwoju zakładu pracy oraz przedstawianie propozycji dotyczących uwzględnienia w tych planach rozwiązań techniczno-organizacyjnych zapewniających poprawę stanu bezpieczeństwa i higieny pracy,

5) udział w ocenie założeń i dokumentacji dotyczących modernizacji zakładu pracy albo jego części, a także nowych inwestycji, oraz zgłaszanie wniosków dotyczących uwzględnienia wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy w tych założeniach i dokumentacji,

6) udział w przekazywaniu do użytkowania nowo budowanych lub przebudowywanych obiektów budowlanych albo ich części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, urządzeń produkcyjnych oraz innych urządzeń mających wpływ na warunki pracy i bezpieczeństwo pracowników,

7) zgłaszanie wniosków dotyczących wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy w stosowanych oraz nowo wprowadzanych procesach produkcyjnych,

8) przedstawianie pracodawcy wniosków dotyczących zachowania wymagań ergonomii na stanowiskach pracy,

9) udział w opracowywaniu zakładowych układów zbiorowych pracy, wewnętrznych zarządzeń, regulaminów i instrukcji ogólnych dotyczących BHP oraz w ustalaniu zadań osób kierujących pracownikami w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

10) opiniowanie szczegółowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na poszczególnych stanowiskach pracy,

11) udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz w opracowywaniu wniosków wynikających z badania przyczyn i okoliczności tych wypadków oraz zachorowań na choroby zawodowe, a także kontrola realizacji tych wniosków,

12) prowadzenie rejestrów, kompletowanie i przechowywanie dokumentów dotyczących wypadków przy pracy, stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby, a także przechowywanie wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy,

13) doradztwo w zakresie przepisów oraz zasad BHP,

14) udział w dokonywaniu oceny ryzyka zawodowego, które wiąże się z wykonywaną pracą,

15) doradztwo w zakresie organizacji i metod pracy na stanowiskach pracy, na których występują czynniki niebezpieczne, szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe, oraz doboru najwłaściwszych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,

16) współpraca z właściwymi komórkami organizacyjnymi lub osobami, w szczególności w zakresie organizowania i zapewnienia odpowiedniego poziomu szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnienia właściwej adaptacji zawodowej nowo zatrudnionych pracowników,

17) współpraca z laboratoriami upoważnionymi, do dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, występujących w środowisku pracy, w zakresie organizowania tych badań i pomiarów oraz sposobów ochrony pracowników przed tymi czynnikami lub warunkami,

18) współdziałanie z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, a w szczególności przy organizowaniu okresowych badań lekarskich pracowników,

19) współdziałanie ze społeczną inspekcją pracy oraz z zakładowymi organizacjami związkowymi przy:

  1. a) podejmowaniu przez nie działań mających na celu przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, w trybie i w zakresie ustalonym w odrębnych przepisach,
  2. b) podejmowanych przez pracodawcę przedsięwzięciach mających na celu poprawę warunków pracy,

20) uczestniczenie w pracach, powołanej przez pracodawcę, komisji bezpieczeństwa i higieny pracy oraz w innych zakładowych komisjach zajmujących się problematyką bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym zapobieganiem chorobom zawodowym i wypadkom przy pracy,

21) inicjowanie i rozwijanie na terenie zakładu pracy różnych form popularyzacji problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii.

Służba bhp nie może być obciążana innymi zadaniami niż wymienione wyżej

z wyjątkiem pracownika zatrudnionego przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań tej służby.

Inicjowanie i rozwijanie na terenie zakładu pracy różnych form popularyzacji problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii:

  • konkursy BHP;
  • dni BHP, w których prowadzone są ponownie szkolenia stanowiskowe w zakresie BHP;
  • dni bez wypadku przy pracy;
  • rejestrowanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych;
  • zgłaszanie przez pracowników problemów z BHP i ergonomią;
  • szkolenie dla osób wchodzących na teren zakładu pracy w zakresie bezpieczeństwa i zagrożeń występujących oraz prowadzenie egzaminów sprawdzających wiedzę w formie prezentacji i testu przy użyciu kiosku multimedialnego;
  • wprowadzenie w zakładzie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy obejmującego:

– procedury,

– dokumenty i wzory druków,

– przepisy wewnątrzzakładowe BHP zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi.

Audyty stanu BHP w firmie należy przeprowadzać na podstawie określonych założeń:

  • ustalenia zakresu kontroli (ogólna, szczegółowa wybranego obszaru),
  • ustalenia przepisów prawa pracy i BHP regulujących zakres kontroli,
  • ustalenia czasu kontroli (kontrole bez uprzedzenia!),
  • ustalenia składu personalnego kontrolujących (służba BHP, SIP, przedstawiciele pracowników ds. BHP, pracodawca, brygadziści, specjaliście spoza zakładu pracy),
  • sporządzenia protokołu kontroli oraz sformułowania wniosków pokontrolnych,
  • zawarcia w protokole kontrolnym oceny rozwiązań technicznych lub organizacyjnych wprowadzonych po poprzednich kontrolach BHP,
  • akceptacji budżetu koniecznego do wprowadzenia środków pokontrolnych przez pracodawcę,
  • ustalenia osób odpowiedzialnych za wprowadzenie środków pokontrolnych.

Działania organizacyjno-techniczne:

Tworzenie i realizacja projektów polegających na:

  • identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy i ocenie ryzyka zawodowego związanego z tymi zagrożeniami;
  • wykonywaniu pomiarów stężeń i natężeń czynników szkodliwych i uciążliwych występujących w miejscu pracy, takich jak:

– czynniki chemiczne i pyły,

– czynniki biologiczne,

– czynniki fizyczne (hałas, ogólne i miejscowe drgania, pole i promieniowanie elektromagnetyczne, promieniowanie optyczne, mikroklimat itp.),

– czynniki uciążliwe (oświetlenie, nadmierne obciążenie wysiłkiem fizycznym dynamicznym i/lub statycznym itp.);

  • dokonywaniu doboru środków ochrony indywidualnej do zidentyfikowanych zagrożeń;
  • przeprowadzaniu analizy i oceny ergonomiczności miejsc pracy, które muszą oddziaływać na poprawę ergonomii stanowisk pracy;
  • wykonaniu oceny bezpieczeństwa maszyn i instalacji technicznych;
  • opracowaniu projektów technicznych środków ochrony zbiorowej;
  • opracowaniu projektów technicznych instalacji sprzętu ochronnego na stanowiskach pracy.

Zakup i instalacja:

  • osłon do niebezpiecznych stref maszyn i urządzeń (stałych, ruchomych, blokujących i blokujących z urządzeniem ryglującym, sterujących itp.),
  • optoelektrycznych urządzeń ochronnych (kurtyn świetlnych, skanerów laserowych itp.),
  • urządzeń ochronnych czułych na nacisk (mat, podłóg, obrzeży, krawędzi itp., odnoszących się bezpośrednio do maszyn),
  • elementów systemów sterowania realizujących funkcje bezpieczeństwa (oburęcznych urządzeń sterujących, urządzeń blokujących zezwalających, wyłączników krańcowych, urządzeń sterujących krokowych, urządzeń wyłączania awaryjnego itp., odnoszących się bezpośrednio do maszyn),
  • urządzeń i elementów sygnalizacji, ostrzegania i informacji o zagrożeniach,
  • obudów, osłon i ekranów chroniących przed promieniowaniem optycznym, hałasem oraz polami elektromagnetycznymi itp.,
  • kabin i obudów dźwiękoizolacyjnych lub dźwiękochłonno-izolacyjnych, tłumików akustycznych oraz materiałów i ustrojów dźwiękochłonnych,
  • wyrobów i ustrojów przeciw-drganiowych (wibroizolatorów, amortyzatorów itp.),
  • neutralizatorów elektryczności statycznej,
  • urządzeń oczyszczających i uzdatniających powietrze (np.: filtrów, filtropochłaniaczy itp.),
  • urządzeń i elementów wentylacji miejscowej wywiewnej oraz nawiewnej (obudowy, okapy, ssawki itp.),
  • urządzeń i elementów wentylacji ogólnej nawiewno-wywiewnej,
  • maszyn i urządzeń służących poprawie bezpieczeństwa prac na wysokości, np. podesty stacjonarne oraz rusztowania ruchome (przejezdne), podesty ruchome (wiszące, masztowe, stacjonarne), podesty ruchome przejezdne (wolnobieżne, samojezdne mocowane na pojeździe oraz przewoźne),
  • urządzeń (bez własnego napędu/niesamojezdnych) służących ograniczeniu obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego przy pracach ręcznych związanych z przemieszczaniem przedmiotów, ładunków lub materiałów, np. ręczne wózki paletowe, wózki magazynowe, ręczne wózki platformowe dwunożycowe, wciągniki i żurawiki do 450 kg,
  • wózków jezdniowych podnośnikowych i innych urządzeń samojezdnych służących ograniczeniu obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego,
  • w przypadkach, gdy zastosowanie urządzeń przemieszczanych ręcznie, urządzeń służących poprawie bezpieczeństwa pracy w przypadku narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne;

Zgłoszenie zakładu do udziału w ogólnopolskich akcjach prewencyjnych, organizowanych na przykład przez Państwową Inspekcję Pracy – organizowanie projektów o charakterze informacyjno-prewencyjnym.

Programy prewencyjne w budownictwie organizowane przez PIP mają na celu:

  • zwiększenie świadomości zagrożeń zawodowych w budownictwie, w szczególności zagrożeń związanych z pracą na wysokości i budowanie zaangażowania grup docelowych na rzecz poprawy standardów bezpieczeństwa pracy,
  • zwiększenie świadomości i wiedzy w zakresie stosowania środków ochrony zbiorowej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na środki ochrony zbiorowej używane przy pracach na wysokości (np. pomosty robocze, siatki bezpieczeństwa),
  • upowszechnienie wiedzy na temat prawidłowego stosowania środków ochrony indywidualnej tam gdzie zabezpieczeń zbiorowych nie można użyć,
  • popularyzacja wiedzy o znaczeniu właściwego przygotowania pracowników do wykonywania bezpiecznej pracy, w szczególności młodych lub z krótkim stażem w branży,
  • przypominanie o obowiązku szkoleń wstępnych, w tym instruktażu stanowiskowego opartego na rzetelnie przeprowadzonej ocenie ryzyka zawodowego oraz dostosowanego do percepcji pracowników i zapewnienia kompetentnego, bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem pracy,
  • zwracanie uwagi na potrzebę aktywnego wyrabiania przez osoby nadzorujące pracę stałych nawyków bezpieczeństwa u pracowników (stosowanie się do procedur bezpieczeństwa, korzystanie ze środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, profilaktyka antyalkoholowa),
  • inspirowanie małych przedsiębiorstw budowlanych do przeglądu i poprawy warunków pracy, wdrażania podwyższonych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie przygotowania pracowników do pracy i stosowania środków ochrony zbiorowej,
  • ZUS,
  • Krajowy Fundusz Szkoleniowy – pozyskiwanie dotacji na szkolenia, finansowanie studiów, warsztatów i wszelkiego typu szkoleń, które przyczyniają się do podniesienia kwalifikacji pracowników.

 

 

Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *